Nasıl hesaplanır?
Ortalama maliyet = Σ(adet × fiyat) ÷ Σ adetÖrnek: (10 × 35,50 + 20 × 41) ÷ 30 = 39,17
Sık aranan hesaplar
| Soru | Cevap |
|---|---|
| 10 adet 35,50 + 20 adet 41 TL hisse | 39,1667 TL |
| 2,5 gram 4.000 TL + 1,5 gram 4.400 TL altın | 4.150,00 TL |
| 100 dolar 40 TL + 200 dolar 42 TL | 41,3333 TL |
| Maliyet düşürme: 50 adet 60 TL + 50 adet 45 TL | 52,50 TL |
Borsada hisse ortalama maliyeti nasıl hesaplanır?
Ortalama maliyet, bütün alımlarda ödediğiniz toplam tutarın toplam lot sayısına bölünmesidir. 100 lotu 42,80 TL'den, 250 lotu 38,10 TL'den ve 150 lotu 35,40 TL'den aldıysanız 500 lot için 19.115,00 TL ödemişsinizdir; ortalama maliyetiniz 38,23 TL olur.
| Alım | Lot | Birim fiyat | Ödenen tutar |
|---|---|---|---|
| 1. alım | 100 | 42,80 TL | 4.280,00 TL |
| 2. alım | 250 | 38,10 TL | 9.525,00 TL |
| 3. alım | 150 | 35,40 TL | 5.310,00 TL |
| Toplam | 500 | 19.115,00 TL |
Üç fiyatın düz ortalaması 38,77 TL eder ve bu örnekte gerçek maliyetin üstünde kalır, çünkü en çok lotu 38,10 TL'den aldınız. Ortalama her zaman en düşük ve en yüksek alış fiyatının arasında kalır ve en çok para harcadığınız fiyata doğru çekilir. Sonuç bu aralığın dışına çıktıysa büyük olasılıkla bir satırda lot ile fiyat yer değiştirmiştir.
Komisyonu hesaba katmak
Aracı kurumun aldığı komisyonu maliyete eklemezseniz kârınız olduğundan büyük görünür. Örnek olarak binde 2 komisyon varsayılırsa 42,80 TL'lik alımın komisyon dahil birim fiyatı 42,8856 TL olur. Üç alımı böyle düzeltip yazınca ortalama 38,31 TL çıkar. Kendi komisyon oranınızı hesap ekstrenizden bulun ve araca her satırın fiyatını komisyon dahil yazın. Aynı örneği üç alımlı hisse örneğinde açıp satırları değiştirebilirsiniz.
Hissede maliyet düşürme hesaplama: kaç lot eklemek gerekir?
Düşen fiyattan ek alım yapınca ortalama maliyet iner, ama TL olarak zarar aynı kalır. 50 TL'den 200 lot aldığınız hisse 40 TL'ye düştüğünde zararınız 2.000,00 TL (%20); 40 TL'den 200 lot daha alırsanız ortalama 45,00 TL olur, zarar yine 2.000,00 TL (%11,11).
| Ek alım (40 TL'den) | Yeni ortalama | Başa baş için gereken artış | Güncel zarar |
|---|---|---|---|
| 50 lot | 48,00 TL | %20 | 2.000,00 TL (%16,67) |
| 100 lot | 46,67 TL | %16,67 | 2.000,00 TL (%14,29) |
| 200 lot | 45,00 TL | %12,5 | 2.000,00 TL (%11,11) |
| 400 lot | 43,33 TL | %8,33 | 2.000,00 TL (%7,69) |
Son sütundaki TL zarar hiç değişmiyor; küçülen yalnız yüzdesi, çünkü aynı zarar daha büyük bir tutara bölünüyor. Maliyet düşürmenin size kazandırdığı şey, başa baş noktasının aşağı inmesidir: ek alım yapmazsanız fiyatın %25 yükselip 50 TL'ye dönmesi gerekir, 200 lot eklerseniz %12,5 artış yeter. Karşılığında aynı hisseye bağladığınız para artar: 200 lot ekledikten sonra fiyattaki her 1 TL'lik düşüş 400 TL ek zarar demektir. Bu sayfa hangi hissede ek alım yapılacağı konusunda öneri vermez.
Hedef ortalamaya inmek için kaç lot lazım?
Gereken lot sayısı eldeki lot × (mevcut ortalama − hedef) ÷ (hedef − alış fiyatı) formülüyle bulunur ve yukarı yuvarlanır. Aynı örnekte ortalamayı 46 TL'ye indirmek için 40 TL'den en az 134 lot almanız gerekir; ortalama 45,99 TL olur. 45 TL hedefi için 200 lot gerekir. Hedef, ek alım fiyatına yaklaştıkça gereken lot hızla artar; ek alım fiyatının altındaki bir ortalamaya hiçbir lot sayısıyla inemezsiniz. "Maliyet düşürme programı" ya da "robotu" diye aranan hesap budur ve ek bir program gerektirmez: araca eldeki lotları ve planladığınız alımı iki satır olarak yazmanız yeter. Kendi rakamlarınızla denemek için maliyet düşürme örneğini kullanın. Fiyatın 40 TL'den ortalamanıza dönmesi için yüzde kaç artması gerektiğini iki fiyat arasındaki yüzde artışı bulan hesap verir.
Altın ve dolar alımlarında ortalama maliyet nasıl hesaplanır?
Altında gram sayısını, dövizde alınan tutarı lot yerine yazarsınız; hesap aynıdır. 2,5 gramı 4.100 TL'den, 1,25 gramı 4.380 TL'den ve 5 gramı 4.265 TL'den aldıysanız 8,75 gram için 37.050,00 TL ödemişsinizdir ve gram başına ortalama maliyet 4.234,29 TL olur (fiyatlar örnektir). Elinizdeki altının bugünkü değerini gram ve çeyrek altının TL değerini veren araçla bulup bu ortalamayla karşılaştırabilirsiniz.
Tek listede tek birim kullanın. Gram altın ile çeyrek altını aynı hesaba koyarsanız sonuç anlamsız çıkar; çeyrekleri ayrı bir listede adet olarak hesaplayın. Birim fiyat olarak da size uygulanan fiyatı yazın. Kuyumcu ya da banka size satarken kendi satış fiyatını uygular. Ekranda yan yana duran alış ve satış fiyatı arasındaki fark maliyetinize girer; dövizde bu farkın ne kadar tuttuğu bankadaki döviz alış satış makasının anlatıldığı bölümde.
Her ay aynı TL ile alım yapınca
Her ay aynı TL tutarıyla dolar ya da altın alırsanız ortalama maliyetiniz, alış kurlarının düz ortalamasının altında kalır. Kur düşükken aynı parayla daha çok dolar alırsınız ve ağırlık o aylara kayar. Ayda 6.000 TL ile dört ay dolar alındığında:
| Ay | Kur | Alınan dolar | Ödenen |
|---|---|---|---|
| 1. ay | 41,20 TL | 145,63 $ | 5.999,96 TL |
| 2. ay | 42,35 TL | 141,68 $ | 6.000,15 TL |
| 3. ay | 43,60 TL | 137,61 $ | 5.999,80 TL |
| 4. ay | 44,10 TL | 136,05 $ | 5.999,81 TL |
Dört kurun düz ortalaması 42,8125 TL, sizin ortalama maliyetiniz ise 42,7825 TL; toplam 560,97 dolar için 23.999,71 TL ödediniz. Ödenen tutarlardaki birkaç kuruşluk sapma, alınan doların sente yuvarlanmasından gelir. Fark küçük görünse de kurlar arasındaki açıklık büyüdükçe artar. Bu düzenli alımın gelecekteki TL değerini tahmin etmek için her ay aynı tutarla altın biriktirmenin hesabına bakın.
Bir kısmını satınca kalan hisselerin maliyeti ne olur?
Ortalama maliyet yönteminde satış kalan lotların birim maliyetini değiştirmez; satılan lot sayısını listeden düşersiniz. İlk örnekteki 500 lotun 200 lotunu 45 TL'den sattığınızda kalan 300 lotun maliyeti yine 38,23 TL, satıştan kârınız 1.354,00 TL (%17,71) olur.
Vergi hesabında alış bedeli farklı belirlenir. Gelir Vergisi Kanunu geçici 67. maddenin birinci fıkrasına göre aynı menkul kıymetten farklı tarihlerde alım yapıp bir kısmını sattığınızda, tevkifat matrahındaki alış bedeli "ilk giren ilk çıkar" yöntemiyle bulunur. Aynı gün içindeki işlemlerde ağırlıklı ortalama kullanılabilir; alış ve satışta ödenen komisyon ile Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi de matrahın hesabına girer.
İlk giren ilk çıkar yönteminde satılan 200 lot, ilk alımın 100 lotu (42,80 TL) ile ikinci alımın 100 lotu (38,10 TL) sayılır. Bu durumda satış kârı 910,00 TL (%11,25) çıkar; elinizde kalan 300 lotun maliyeti de 36,75 TL olur. Bütün lotlar satıldığında iki yöntemin toplam kârı aynı çıkar; değişen, kârın hangi satışa yazıldığıdır: pahalı ilk alım önce satıldığı için bugünkü kâr küçük, kalan lotların maliyeti düşük görünür.
Kurumunuzun uygulamasında gördüğünüz maliyet, kurumun hangi yöntemi kullandığına ve komisyonu dahil edip etmediğine göre bu hesaptan farklı çıkabilir. Hangi yöntemin kullanıldığını kurumunuza sorun; iki rakam arasındaki fark çoğu zaman yöntemden gelir.
Satıştaki kârın yüzdesini ve alış tutarına oranını ortalama maliyete göre satış kârını hesaplayan bölümde bulursunuz.
Bedelsiz ve bedelli sermaye artırımından sonra maliyet
Bedelsiz sermaye artırımında toplam maliyetiniz değişmez, lot sayınız artar; bu yüzden birim maliyet düşer. 60 TL'den 200 lotunuz varken şirket %100 bedelsiz verirse 200 lot daha gelir ve ortalama maliyetiniz 30,00 TL olur. %50 bedelsizde 100 lot gelir ve maliyet 40,00 TL olur.
Araçta bunu, bedelsiz gelen lotları fiyatı 0 olan ayrı bir satır olarak yazarak yaparsınız: yüzde 100 bedelsiz sonrası maliyet. Hisse fiyatı da bedelsizden sonra aynı oranda düzeltildiği için güncel fiyatla yapılan kâr zarar hesabı tutarlı kalır.
Bedelli sermaye artırımında yeni payları parayla alırsınız. Primsiz bir bedelli artırımda rüçhan hakkınızı kullanıp pay başına 1 TL nominal bedel öderseniz, 200 lotunuza %50 bedelliyle gelen 100 lotu fiyatı 1 olan bir satır olarak ekleyin; ortalama 40,33 TL olur. Primli ihraçta bu satıra ödediğiniz pay başına tutarı yazın.
Nakit temettü lot sayısını değiştirmez, bu yüzden ortalama maliyet hesabına girmez. Hesabınıza geçen tutarı ayrıca lot sayısına göre net temettü hesabıyla bulabilirsiniz. Temettüyü maliyetten düşerek izlemek isterseniz bu kişisel bir takip yöntemidir; vergi hesabındaki alış bedelini değiştirmez.
Ortalama maliyet formülü ve Excel'de hesap
Formül Σ(adet × fiyat) ÷ Σ adet. Her alımın adedini fiyatıyla çarpıp toplarsınız ve toplamı adetlerin toplamına bölersiniz. Aynı kural okul notlarında ve sınıf ortalamalarında da geçer; ağırlıklı ortalamanın başka alanlardaki kullanımı ortalama rehberinde.
Excel'in Türkçe sürümünde adetler A2:A20, fiyatlar B2:B20 aralığındaysa ortalama maliyet için tek hücreye =TOPLA.ÇARPIM(A2:A20;B2:B20)/TOPLA(A2:A20) yazın. Her alımdan sonraki ortalamayı satır satır görmek isterseniz:
- C2 hücresine toplam adet için
=TOPLA($A$2:A2)yazın. - D2 hücresine toplam maliyet için
=TOPLA.ÇARPIM($A$2:A2;$B$2:B2)yazın. - E2 hücresine
=D2/C2yazın ve üç formülü aşağı çekin; E sütunu her alımdan sonraki ortalama maliyettir.
Satış yaptığınız satırda adedi eksi yazıp fiyat olarak o anki ortalamayı girerseniz tablo satıştan sonra da doğru ortalamayı gösterir. Satış fiyatını yazarsanız ortalama bozulur.
Üretimde ortalama toplam maliyet
İşletmede ortalama toplam maliyet, toplam üretim maliyetinin üretilen miktara bölünmesidir ve partiler farklı maliyetle üretildiyse aynı ağırlıklı hesap geçerlidir. 500 adedi 12,40 TL'ye, 300 adedi 13,10 TL'ye ve 1.200 adedi 11,85 TL'ye ürettiyseniz 2.000 adedin toplam maliyeti 24.350,00 TL, birim başına ortalama maliyet 12,18 TL olur. Satış fiyatını bu birim maliyet üzerinden belirlerken kâr oranını ayrıca eklersiniz.
Sık sorulan sorular
Hisse ortalama maliyeti nasıl hesaplanır?
Her alımın adedi ile fiyatı çarpılıp toplanır, sonuç toplam adede bölünür. Fiyatların basit ortalaması, farklı adetlerde yanlış sonuç verir.
Ek alım ortalama maliyeti ne kadar düşürür?
Yeni alımın adedine bağlıdır. 50 adet 60 TL'lik hisseye 45 TL'den 50 adet eklenirse ortalama 52,50 TL olur.
Altın için gram yerine çeyrek girebilir miyim?
Evet. Adet sütununa çeyrek sayısını, fiyat sütununa çeyrek başına ödediğiniz tutarı yazın; sonuç çeyrek başına ortalama maliyettir.
Ortalama toplam maliyet nasıl hesaplanır?
Toplam maliyet, üretilen ya da satın alınan toplam miktara bölünür. 50.000 TL harcamayla 1.000 adet elde edilirse birim başına ortalama maliyet 50 TL olur. Bu araç da toplam ödenen tutarı toplam adede böler.
Kaynak ve yöntem
- Ağırlıklı aritmetik ortalama (istatistik)
- NIST, DATAPLOT Reference Manual: Weighted Mean (ağırlıklı ortalama formülü)
Hesap tarayıcınızda yapılır; girdiğiniz değerler sunucuya gönderilmez ve kaydedilmez. Formüller her içerik kontrolünde test edilir.
Bu sayfa hakkında
- Hazırlayan
- HesapYapın yayın ekibi
- Son güncelleme
- Yöntem
- Formüller resmî kaynaklarla karşılaştırılır ve otomatik testlerle denetlenir. Yöntem ve kaynaklar
- Düzeltme
- Hata bildirimleri kaynağıyla kontrol edilir, düzeltmeler değişiklik günlüğünde yayımlanır. Hata bildirin
- Öneri
- Aradığınız hesaplama sitede yok mu? Araç önerin