KDV hesaplama

KDV dahil ne demek, KDV hariç ne demek?

KDV dahil, verginin fiyatın içinde olduğu anlamına gelir: ödediğiniz tutarın tamamı budur. KDV hariç ise vergisiz tutardır, üstüne KDV eklenecektir. Vergisiz tutarın resmî adı matrahtır.

Markette ya da vitrinde gördüğünüz etiket fiyatı KDV dahildir; Fiyat Etiketi Yönetmeliği satış fiyatını tüketicinin ödeyeceği, tüm vergiler dahil fiyat olarak tanımlar. Firmalar arasındaki tekliflerde ise çoğu zaman "+KDV" yazar. "25.000 TL + KDV" diye gelen bir teklif, %20 oranında 30.000,00 TL ödemek demektir.

Faturada üç satır görürsünüz: mal ya da hizmet bedeli (matrah), hesaplanan KDV ve ödenecek toplam. KDV dahil tutardan geriye gitmeniz gerekiyorsa, örneğin bir fişteki KDV'yi muhasebeye ayrı yazacaksanız, aracı KDV dahil modunda açın.

KDV dahil ve KDV hariç hesaplama: hazır tablo

Aşağıdaki iki tablo sık kullanılan tutarların üç oran için karşılığını verir: ilki KDV hariç tutara KDV ekler, ikincisi KDV dahil tutarın içindeki matrahı ve KDV'yi ayırır. Tutarlar kuruşa yuvarlanmıştır.

Tabloda olmayan bir tutar için oranla orantı kurabilirsiniz: 10 katı tutarın KDV'si de 10 katıdır. Kuruşlu tutarlarda yuvarlama bir kuruş oynayabileceği için kesin sonucu araçtan alın.

KDV hesaplama formülü: hesap makinesi ve Excel'de

KDV eklemek için çarparsınız, KDV ayırmak için bölersiniz. Çarpan, 1 ile oranın ondalık karşılığının toplamıdır: %20 için 1,20, %10 için 1,10, %1 için 1,01.

Hesap makinesinde yüzde tuşu tuzağı

Pek çok hesap makinesinde "1200 − 20 %" tuşlaması, 1.200'ün %20'sini düşer ve 960 gösterir. Bu işlem KDV ayırmaz. KDV dahil tutardan matraha inmek için "1200 ÷ 1,2" yazın, 1.000 çıkar. Aradaki fark, yani 200, KDV'dir.

Sonucu elle kontrol etme

Bulduğunuz matrahı oranla çarpıp KDV'yi ekleyin, başladığınız tutara dönmelisiniz. 1.000,00 TL × 1,20 = 1.200,00 TL. Bir kuruş fark çıkıyorsa sorun yok, yuvarlamadan gelir; daha büyük bir fark ise yanlış oranla ya da yanlış yönde hesap yapıldığını gösterir.

Excel'de KDV hesaplama formülü

Türkçe Excel'de ondalık ayırıcı virgül, bağımsız değişken ayırıcı noktalı virgüldür; tutar A2 hücresindeyse formüller şöyle:

• KDV hariçten KDV dahil toplam: =A2*1,2
• KDV hariçten yalnız KDV: =A2*0,2
• KDV dahilden matrah: =YUVARLA(A2/1,2;2)
• KDV dahilden KDV: matrahı B2'ye yazdıysanız =A2-B2

A2'de 1.000 varsa ilk formül 1.200, üçüncü formül de 1.200 için 1.000 sonucunu verir. Oranı her formüle gömmek yerine ayrı bir hücreye yazın (örneğin D1'e 20) ve =A2*(1+$D$1/100) kullanın. Oran değiştiğinde tek hücreyi düzeltmeniz yeter. İngilizce Excel'de YUVARLA yerine ROUND, noktalı virgül yerine virgül yazılır.

Yalnız yüzde işlemleri için yüzde hesaplama aracı da işinizi görür. Tek fark, orada "KDV dahilden ayırma" adımını sizin kurmanız gerekir.

Hangi mal ve hizmette %1, %10 ya da %20 KDV var?

Kural basittir: bir mal ya da hizmet özel bir listede yoksa genel oran olan %20 uygulanır. %1 ve %10 oranlarına tabi olanlar, 2007/13033 sayılı Karar'a ekli (I) ve (II) sayılı listelerde tek tek sayılır.

Dayanak 3065 sayılı KDV Kanunu'nun 28. maddesidir; kanundaki temel oran %10'dur, Cumhurbaşkanı bu oranı dört katına kadar artırabilir ve %1'e kadar indirebilir. Bugünkü oranlar 7346 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (Resmî Gazete, 7 Temmuz 2023) ile belirlendi: genel oran %18'den %20'ye, (II) sayılı listedeki oran %8'den %10'a çıktı, %1 değişmedi. Karar 10 Temmuz 2023'te yürürlüğe girdi.

Resmî metinlerden doğrulanabilen birkaç örnek:

• %20: sabun, şampuan, deterjan, tuvalet kâğıdı, kâğıt havlu ve peçete. Bunlar 7346 sayılı Kararla %8'den genel orana geçti.
• %10: diş fırçası, diş macunu ve diş ipi aynı kararla (II) sayılı listede kaldı. Lokantada verilen yemek hizmeti de %10'dur (51 Seri No.lu KDV Genel Uygulama Tebliği değişikliği, TÜRMOB özeti).
• %1: tavuk yumurtası, pirinç, kuru fasulye, nohut, mercimek, zeytinyağı gibi temel gıdalar. Bunlar 5189 sayılı Kararla (Resmî Gazete, 13 Şubat 2022) %8'den %1'e indirildi.

Listelerin maddeleri zaman zaman değişir. Emin olmadığınız bir ürünün oranını, Gelir İdaresi'nin güncel KDV oran listelerinden ya da faturayı kesecek muhasebecinizden teyit edin. Oranı bilmeden hesap yapmanız gerekiyorsa aracın "Başka oran" seçeneği her değeri kabul eder.

Faturada KDV hesaplama: iskonto, kuruş farkı ve ÖTV

Faturada KDV, iskonto düşüldükten ve ÖTV eklendikten sonra oluşan tutar üzerinden hesaplanır. İki kural da KDV Kanunu'ndadır: 24. madde vergi, resim ve harçları matraha katar, 25. madde faturada gösterilen iskontoları matrahın dışında tutar. Bankada senet kırdırılırken kesilen iskonto bu kapsamda değildir; vadeye kalan süre için alınan faizdir ve iç ve dış iskonto hesabıyla bulunur.

İskontolu fatura

Liste fiyatı 10.000,00 TL olan bir mala faturada %10 iskonto yapılırsa matrah 9.000,00 TL olur. KDV 1.800,00 TL, toplam 10.800,00 TL. KDV'yi liste fiyatı üzerinden hesaplayıp sonra iskonto yapmak, müşteriye 2.000,00 TL KDV yansıtmak anlamına gelir ve yanlıştır. İskonto tutarını indirim hesaplama aracıyla bulup matrahı buraya yazabilirsiniz.

Satır satır yuvarlama: kuruş farkı nereden çıkar?

Aynı üründen 5 adet, her biri 9,99 TL (%20 KDV dahil) olsun. Her satırın KDV'sini ayrı ayrı yuvarlarsanız tek satırda 1,66 TL, beş satırda 8,30 TL bulursunuz. Toplam tutar olan 49,95 TL üzerinden tek seferde hesaplarsanız KDV 8,32 TL çıkar. Fark 2 kuruştur ve iki yöntem de aritmetik olarak doğrudur; fatura programınızla elle yaptığınız hesap arasında birkaç kuruşluk fark görürseniz sebep genellikle budur.

ÖTV'li üründe KDV

ÖTV'si olan bir üründe önce ÖTV eklenir, KDV bu toplamın üzerine gelir. Yalnız hesap sırasını göstermek için matrahı 100.000,00 TL, ÖTV oranı %25 olan bir ürün düşünün (gerçek ÖTV oranı ürüne göre değişir):

1. ÖTV: 100.000,00 TL × %25 = 25.000,00 TL
2. KDV matrahı: 100.000,00 TL + 25.000,00 TL = 125.000,00 TL
3. KDV: 125.000,00 TL × %20 = 25.000,00 TL
4. Toplam: 150.000,00 TL

KDV'yi ÖTV'siz tutar üzerinden hesaplarsanız toplamı 145.000,00 TL bulursunuz, yani 5.000,00 TL eksik. Bu eksik, ÖTV tutarının KDV'sidir. Otomobil faturası da bu sırayla kesilir ve taşıt kredisinin tutar ve vade sınırı ÖTV ile KDV dahil bu son fatura değerine göre belirlenir.

İki bilinmeyenli (ikili) KDV hesaplama

"İki bilinmeyenli KDV" iki anlamda kullanılır. Bu adla sunulan hesaplayıcıların çoğu, KDV dahil toplamdan hem matrahı hem KDV'yi bulur; bunu yukarıdaki aracın KDV dahil modu yapar. Muhasebede ise aynı fişte iki farklı oran olduğunda, yalnız fiş toplamı ve toplam KDV biliniyorsa her oranın matrahını bulmak anlamına gelir.

İkinci durum için iki denklem kurulur. %1'lik matraha x, %20'lik matraha y deyin:

1. Toplam matrah = fiş toplamı − toplam KDV, yani x + y
2. Toplam KDV = 0,01 × x + 0,20 × y
3. Buradan x = (toplam KDV − 0,20 × toplam matrah) ÷ (0,01 − 0,20)

Örnek: Bir market fişinde toplam 2.172,00 TL, toplam KDV 172,00 TL yazıyor ve fişte %1 ile %20 oranlı ürünler karışık. Toplam matrah 2.172,00 TL − 172,00 TL = 2.000,00 TL. x = (172 − 400) ÷ (−0,19) = 1.200,00 TL, y = 2.000,00 TL − 1.200,00 TL = 800,00 TL.

Kontrol: 1.200,00 TL için %1 KDV 12,00 TL, 800,00 TL için %20 KDV 160,00 TL; ikisinin toplamı fişteki 172,00 TL ile aynı. Oranlar farklıysa (örneğin %10 ve %20) formülde 0,01 ve 0,20 yerine o oranları yazın; üç oran varsa iki bilgi yetmez, oranlardan birinin tutarını da bilmeniz gerekir.

Devlete ödenecek KDV nasıl hesaplanır?

Devlete ödenecek KDV, satışlarınızda hesapladığınız KDV'den alışlarınızda ödediğiniz KDV'nin düşülmesiyle bulunur. KDV Kanunu'nun 29. maddesi mükelleflerin işlemleri üzerinden hesaplanan KDV'den, kendilerine kesilen faturalardaki KDV'yi indirebileceğini söyler.

Bir ayda KDV hariç 80.000,00 TL satış yapan ve 50.000,00 TL mal alan bir işletme düşünün, ikisi de %20:

• Hesaplanan KDV (satışlardan): 16.000,00 TL
• İndirilecek KDV (alış faturalarından): 10.000,00 TL
• Ödenecek KDV: 6.000,00 TL

Oranlar aynıysa kısa bir kontrol yolu var: aradaki matrah farkının (30.000,00 TL) KDV'si de 6.000,00 TL eder. Bu kontrolü araçta açın.

Alışlar satışları geçerse ödeme çıkmaz. Aynı ay alışlar 95.000,00 TL olsaydı indirilecek KDV 19.000,00 TL olur, 3.000,00 TL fazla KDV devreden KDV olarak sonraki aya aktarılırdı. Kanun bu fazlanın kural olarak iade edilmediğini, sonraki dönemlere devrettiğini söyler.

Bu örnek sadeleştirilmiştir. Gerçek beyannamede farklı oranlı satışlar, gider faturaları, tevkifat ve istisnalar birlikte girer. Tevkifatlı faturada KDV'nin bir kısmını satıcı değil alıcı öder; bunun hesabı için KDV tevkifatı hesaplama aracını kullanın. Satış fiyatınızı KDV hariç maliyet üzerinden kurmak için kâr hesaplama aracı işe yarar.