Maaş ve çalışma hesaplamaları

Asgari ücret, kıdem tazminatı, zam, işsizlik maaşı ve brütten nete maaş bu bölümde en çok aranan hesaplardır. İşçi hakları İş Kanunu (4857), memur hakları Devlet Memurları Kanunu (657) esas alınarak hesaplanır. Kıdem tazminatında 1475 sayılı eski İş Kanunu'nun yürürlükteki 14. maddesi uygulanır. Rapor parası ve emeklilik 5510 sayılı Kanun'a, işsizlik maaşı 4447 sayılı Kanun'a dayanır. Brüt ile net arasındaki fark SGK primi, gelir vergisi ve damga vergisinden oluşur. Araçlar tahmini tutar verir. Kesin tutar, işvereninizin düzenlediği bordro ile kesinleşir.

Brüt, net ve işverene maliyet

Teklifteki tutarın brüt mü net mi olduğunu önce sorun. Fark büyüktür. Brüt ücretten işçi payı SGK primi, işsizlik sigortası primi, gelir vergisi ve damga vergisi düşülünce elinize geçen net ücret kalır; asgari ücrete denk gelen kısım için gelir ve damga vergisi alınmaz.

Brütü biliyorsanız brüt maaştan nete geçiş her ayın netini ayrı verir. Vergi yılbaşından biriken matraha göre arttığı için aynı brüt maaşın neti yıl içinde düşebilir. Elinize geçmesini istediğiniz tutardan yola çıkıyorsanız istenen netin brüt karşılığı aracı gereken brütü her ay için ayrı arar.

Asgari ücretle çalışan ya da işçi maliyetini hesaplayan işveren için asgari ücretin brüt, net ve işveren maliyeti tek tabloda görünür.

Kıdem ve ihbar tazminatı aynı şey değil

İş sözleşmesi bitince iki ayrı tazminat gündeme gelir. Kıdem tazminatı hesabı için aynı işverende en az bir yıl çalışmış olmak ve ayrılışın kanunda sayılan hâllerden birine girmesi gerekir: ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık dışındaki bir nedenle işveren feshi, haklı nedenle istifa, emeklilik, askerlik, kadın işçinin evlendikten sonraki bir yıl içinde ayrılması ya da ölüm. Her tam yıl için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret ödenir. Tutar yasal tavanı geçemez.

İhbar tazminatı hesabı başka bir soruya bakar. Belirsiz süreli sözleşmeyi bildirim süresine uymadan kim bitirdi? Bu tazminatı işçi de işveren de ödeyebilir; süre kıdeme göre 2 ile 8 hafta arasındadır (İş Kanunu md. 17). Haklı neden olmadan kendi isteğiyle ayrılan işçi kıdem tazminatı alamaz. Bildirim süresine uymazsa ihbar tazminatını da kendisi öder.

İşsizlik, fazla mesai ve zam

İşsiz kaldıysanız işsizlik ödeneğinin tutarı ve süresi üç şarta bağlıdır. Son üç yılda en az 600 günlük prim ve ayrılıştan önceki 120 günde aralıksız hizmet aranır. Ayrılış da sizin isteğinizle ya da kusurunuzla olmamalıdır. Ödeme süresi prim gününe göre uzar. Başvuru İŞKUR'a yapılır.

Fazla mesaide saat ücreti uygulamada aylık brüt ücretin 225'e bölünmesiyle bulunur; haftalık 45 saati aşan her saat bunun 1,5 katıyla ödenir (İş Kanunu md. 41). Fazla mesai ücreti bu hesabı saat sayısıyla yapar. Üst üste gelen zamlarda oranlar toplanmaz. %10'un ardından gelen %5'lik zam maaşı %15 değil %15,5 artırır; zamlı maaş ve zam oranı aracı iki yönde de hesaplar.