Nasıl hesaplanır?
F = S × (1 + r × g ÷ 365) − D × (1 + r × (g − g_d) ÷ 365)Örnek: 10.000 × (1 + 0,40 × 60 ÷ 365) = 10.657,5342
Baz = F − S
Teorik fiyat örnekleri
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Spot 10.000, %40, 60 gün | 10.657,5342 |
| Aynısı, 30. gün 5 TL temettü | 10.652,3699 |
| Hisse 250 TL, %38, 90 gün | 273,4247 |
| Spot 12.500, %35, 30 gün | 12.859,589 |
VİOP teorik fiyat nasıl hesaplanır? Taşıma maliyeti formülü
Vadeli işlem sözleşmesinin teorik fiyatı, dayanak varlığın bugünkü (spot) fiyatına, o parayı vade sonuna kadar faizde tutmanın getirisi eklenerek bulunur: F = S × (1 + r × gün ÷ 365). Spot fiyatı 180 TL olan bir payda yıllık %38 faiz (örnek oran) ve vadeye 45 gün kala teorik vadeli fiyat 188,4329 TL olur.
- Faizi ondalığa çevirip gün oranıyla çarpın: 0,38 × 45 ÷ 365 = 0,046849.
- Buna 1 ekleyip spotla çarpın: 180 × 1,046849 = 188,4329.
- Vadeli fiyattan spotu çıkarın; bu fark bazdır: 8,4329 TL, spota oranı %4,6849.
Formülün mantığı basit bir karşılaştırmadır. Bugün 180 TL borçlanıp payı alan ve 45 gün tutan kişinin maliyeti, payın fiyatı artı 45 günlük faizdir. Vadeli sözleşme aynı payı 45 gün sonra teslim almayı sağladığı için fiyatının da bu maliyete eşit olması beklenir; aksi hâlde iki yoldan biri öbüründen ucuz kalır.
Bu hesap Borsa İstanbul'un Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda (VİOP) işlem gören standart sözleşmeler için de, bankayla iki taraf arasında yapılan forward (vadeli alım satım) anlaşmaları için de aynıdır. 180 TL'lik pay için 45 günlük teorik fiyatı araçta açıp kendi rakamlarınızı yazabilirsiniz.
Vadeye kalan gün azaldıkça baz nasıl değişir?
Faiz ve spot fiyat değişmezse baz, vadeye kalan gün sayısıyla doğru orantılı küçülür ve vade günü sıfır olur; o gün vadeli fiyat spota eşitlenir. Aynı 180 TL'lik pay ve %38 faizle:
| Vadeye kalan | Teorik fiyat | Baz | Baz / spot |
|---|---|---|---|
| 90 gün | 196,8658 | 16,8658 | %9,3699 |
| 60 gün | 191,2438 | 11,2438 | %6,2466 |
| 45 gün | 188,4329 | 8,4329 | %4,6849 |
| 30 gün | 185,6219 | 5,6219 | %3,1233 |
| 15 gün | 182,811 | 2,811 | %1,5616 |
| 7 gün | 181,3118 | 1,3118 | %0,7288 |
| 1 gün | 180,1874 | 0,1874 | %0,1041 |
| 0 gün | 180 | 0 | %0 |
60 günlük baz, 30 günlük bazın tam iki katı. Bu, formülün basit faizle kurulmasından gelir; bileşik faizle kurulan modellerde oran biraz farklılaşır ama bu kadar kısa vadelerde fark küçüktür. Piyasada spot fiyat her gün değiştiği için gerçek baz bu tablodaki gibi düzgün azalmaz; tablo, öteki her şey sabitken yalnız zamanın etkisini gösterir.
Vadeye kalan günü sayarken bugünü dahil etmeyin, vade gününü sayın. Takvimde vade tarihine kalan gün sayısını bulup araca yazabilirsiniz.
Temettü ödeyen hissede vadeli fiyat nasıl hesaplanır?
Vade içinde temettü ödenecekse teorik fiyattan temettünün vade sonundaki değeri düşülür, çünkü payı spotta tutan kişi bu nakdi alır, vadeli sözleşme sahibi almaz. 180 TL'lik payın 20. gün hisse başına 4 TL temettü ödeyeceğini varsayalım: temettünün vadeye kadar kalan 25 günlük faizle değeri 4,1041 TL, teorik fiyat 184,3288 TL olur.
| Hisse başına temettü | Vade sonundaki değeri | Teorik fiyat | Baz |
|---|---|---|---|
| Temettü yok | – | 188,4329 | 8,4329 |
| 2,00 TL | 2,0521 | 186,3808 | 6,3808 |
| 4,00 TL | 4,1041 | 184,3288 | 4,3288 |
| 8,00 TL | 8,2082 | 180,2247 | 0,2247 |
Temettü büyüdükçe baz daralır; temettü taşıma maliyetinden büyükse vadeli fiyat spotun altına da inebilir. Hesaba yazacağınız tutar, payı tutan yatırımcının eline geçecek nakittir. Hisse başına brüt ve net temettüyü lot sayısıyla hesaplayan bölüm bu tutarı bulmanıza yardım eder.
Sözleşmenin temettü dağıtımında fiyat ya da büyüklük düzeltmesine tabi olup olmadığı Borsa İstanbul'un sözleşme özelliklerinde yazar. Düzeltme yapılan bir sözleşmede temettü teorik fiyattan ayrıca düşülmez; bu yüzden hesaba başlamadan önce o sözleşmenin kuralına bakın.
Dolar/TL vadeli kur nasıl hesaplanır? Faiz paritesi ile örnek
Döviz vadelilerinde taşıma maliyeti iki paranın faizleri arasındaki farktan doğar: F = spot × (1 + TL faizi × gün ÷ 365) ÷ (1 + dolar faizi × gün ÷ 365). Spot dolar 42,00 TL, TL faizi %38, dolar faizi %4 iken (üçü de örnek) 90 günlük vadeli kur 45,4867 TL çıkar.
| Vade | Spot × TL faiz çarpanı | Dolar faiz çarpanı | Vadeli kur | Fark (vadeli − spot) |
|---|---|---|---|---|
| 30 gün | 43,3118 | 1,003288 | 43,1699 | 1,1699 |
| 90 gün | 45,9353 | 1,009863 | 45,4867 | 3,4867 |
| 180 gün | 49,8707 | 1,019726 | 48,906 | 6,906 |
| 365 gün | 57,96 | 1,04 | 55,7308 | 13,7308 |
Payı ve paydayı ayrı ayrı bu araçla hesaplayabilirsiniz. Spota 42, faize 38 yazınca pay, spota 1, faize 4 yazınca payda çıkar. Faiz farkını (%34) tek oran gibi kullanmak 90 günde 45,5211 verir ve yanlıştır. Dolar faizi çarpan olarak bölünmelidir.
Dolar para piyasasında faiz çoğunlukla 360 gün esasıyla, TL'de 365 gün esasıyla hesaplanır. Bankanın kotasyonunu birebir tutturmak istiyorsanız dolar faizinde gün ÷ 360 kullanın. Basit faizde 365 ve 360 gün esasının farkı ayrı bölümde hesaplandı.
Spot kurun TL karşılığını işlem gününde güncel döviz kurunu TL'ye çeviren araçtan alabilirsiniz; vadeli kur, spot kur ile iki faizin birlikte sonucudur ve bir kur tahmini değildir.
VİOP kâr zarar hesaplama: sözleşme büyüklüğü ve kaldıraç
Vadeli işlemde kâr ya da zarar, kapanış ile açılış fiyatı arasındaki farkın sözleşme büyüklüğü ve sözleşme sayısıyla çarpımıdır: uzun pozisyonda (kapanış − açılış) × büyüklük × adet, kısa pozisyonda işaret tersine döner. Borsa İstanbul'un pay vadeli işlem sözleşmelerinde bir standart sözleşme 100 adet payı temsil eder. Bu büyüklükte 10 sözleşmeyi 188,43 TL'den alıp 195,00 TL'den kapatan yatırımcının kârı 6.570,00 TL olur.
Sözleşme büyüklüğü (çarpan) her dayanak varlık için farklıdır ve Borsa İstanbul'un sözleşme özelliklerinde ilan edilir. Endeks, döviz ve altın sözleşmelerinde hesap aynıdır; yalnız çarpan değişir. Dolar cinsinden fiyatlanan bir sözleşmede, örneğin ons altında, sonuç önce dolar olarak bulunur, sonra kurla TL'ye çevrilir.
Kaldıraç ve teminat
Pozisyon açarken sözleşmenin tamamı ödenmez, başlangıç teminatı yatırılır. Kaldıraç, sözleşme değerinin teminata oranıdır. VİOP'ta teminat sabit bir yüzde değildir: Borsa İstanbul'un risk yönetimi ve teminatlandırma açıklamasına göre Takasbank teminatı portföy bazında BISTECH Marjin Yöntemi ile hesaplar ve aracı kurum bundan fazlasını isteyebilir. Hesabı göstermek için teminatın sözleşme değerinin %20'si olduğunu varsayalım (gerçek tutarı aracı kurumunuz gösterir):
| Kalem | Değer |
|---|---|
| Sözleşme değeri (açılış fiyatıyla) | 188.430,00 TL |
| Başlangıç teminatı | 37.686,00 TL |
| Kaldıraç | 5 kat |
| 195,00 TL'de kapanışta fiyat değişimi | %3,4867 artış |
| Kârın teminata oranı | %17,4335 |
| Fiyat %5 düşüp 179,0085 TL olursa zarar | 9.421,50 TL |
| Zararın teminata oranı | %25 |
Fiyattaki %3,4867 artış teminat üzerinde %17,4335 kazanç demek; %5'lik düşüş de teminatın %25'ini götürür. Kaldıraç kârı ve zararı aynı katla büyütür. Teminat belirli bir seviyenin altına inerse ek teminat istenir. Vadeli fiyattaki yüzde değişimi bulmak için açılış fiyatını eski, kapanış fiyatını yeni değer olarak yazın.
Piyasa fiyatı teorik fiyattan neden farklı olur?
Teorik fiyat tek bir faiz oranı varsayar; oysa borç alma ve borç verme faizi farklıdır, bu yüzden vadeli fiyatın tek bir değeri değil, içinde serbestçe dolaşabileceği bir aralığı vardır. 180 TL'lik payda 45 gün için paranızı %34'ten değerlendirip %44'ten borçlanabildiğinizi varsayın (örnek oranlar):
- Alt sınır, borç verme faiziyle: 187,5452 TL.
- Üst sınır, borç alma faiziyle: 189,7644 TL.
Piyasa fiyatı bu iki değer arasında kaldıkça spot ile vadeli arasında risksiz bir kazanç kurulamaz. Üst sınırın üstüne çıkarsa borçla spot alıp vadeliyi satma, alt sınırın altına inerse tersini yapma işlemi kâr bırakır; bu işlemleri yapanlar fiyatı aralığa geri iter. İşlem komisyonu, alış satış farkı ve açığa satış kısıtları aralığı daha da genişletir.
Fiyattaki geri kalan sapma beklentilerden gelir: likiditesi düşük vadelerde ya da temettü tutarı henüz belli değilken piyasa teorik değerden uzaklaşabilir. Formüle yazacağınız faiz, vadeye uygun kısa vadeli TL faizidir. Kısa vadeli TL faizinin nasıl getiriye dönüştüğünü repo getirisinin hesabında görebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Baz nedir?
Vadeli fiyat ile spot fiyat arasındaki farktır. Vade yaklaştıkça baz sıfıra yaklaşır; son gün iki fiyat birbirine eşitlenir.
Vade günü teorik fiyat nedir?
Kalan gün 0 olduğunda taşıma maliyeti kalmaz ve teorik fiyat spot fiyata eşit olur.
Temettü teorik fiyatı nasıl etkiler?
Vadeli sözleşme sahibi temettü almaz. Bu yüzden temettünün vadeye kadarki değeri teorik fiyattan düşülür.
Vadeli fiyat ne demek?
Bugün anlaşılıp ileri bir tarihte el değiştirecek varlık için belirlenen fiyattır. Teorik vadeli fiyat, spot fiyata vadeye kadarki faiz maliyetini ekler: spotu 10.000 olan endeks için %40 faiz ve 60 gün vadeyle 10.657,5342 bulunur.
Faiz artarsa teorik fiyat nasıl değişir?
Taşıma maliyeti arttığı için teorik fiyat ve baz yükselir. Spot 10.000 ve 60 gün vadede faiz %40'tan %45'e çıkınca teorik fiyat 10.657,5342'den 10.739,726'ya, baz 657,53'ten 739,73 puana çıkar.
Kaynak ve yöntem
Hesap tarayıcınızda yapılır; girdiğiniz değerler sunucuya gönderilmez ve kaydedilmez. Formüller her içerik kontrolünde test edilir.
Bu sayfa hakkında
- Hazırlayan
- HesapYapın yayın ekibi
- Son güncelleme
- Yöntem
- Formüller resmî kaynaklarla karşılaştırılır ve otomatik testlerle denetlenir. Yöntem ve kaynaklar
- Düzeltme
- Hata bildirimleri kaynağıyla kontrol edilir, düzeltmeler değişiklik günlüğünde yayımlanır. Hata bildirin
- Öneri
- Aradığınız hesaplama sitede yok mu? Araç önerin