Nasıl hesaplanır?
Bölünen = bölen × bölüm + kalan; kalan 0'dan küçük olamaz, bölenden (negatif bölende bölenin mutlak değerinden) küçük olmalıdırÖrnek: 125 = 4 × 31 + 1
Ondalıklı bölme: bölünenin basamakları bitince bölüme virgül konur, kalanın yanına 0 eklenirÖrnek: 125 ÷ 4 = 31,25
Devirli ondalık: aynı kalan tekrar gelince bölümün basamakları da tekrar ederÖrnek: 1 ÷ 3 = 0,333… = 0,(3)
Sık sorulan bölmeler
| Soru | Cevap |
|---|---|
| 125 ÷ 4 bölme işlemi | 31, kalan 1 |
| 1205 ÷ 12 (bölümde 0 olan) | 100, kalan 5 |
| Kalanlı bölme 47 ÷ 5 | 9, kalan 2 |
| 1000 ÷ 8 | 125 (kalansız) |
| 1 ÷ 3 devirli ondalık | 0,3333 |
| 22 ÷ 7 ondalıklı | 3,142857 |
| 12,5 ÷ 0,25 | 50 |
| −17 ÷ 5 kalan | −4, kalan 3 |
Bölme işlemi nasıl yapılır? Adım adım uzun bölme
Uzun bölmede bölünenin soldaki basamaklarından başlanır. Bölene yetecek ilk parça alınır, parçanın içinde bölenin kaç kez olduğu bölüme yazılır, bu rakam bölenle çarpılıp parçadan çıkarılır ve sıradaki basamak farkın yanına indirilir. Böl, çarp, çıkar, indir sırası bölünende basamak kalmayana kadar sürer.
4512 ÷ 6 işleminde araç şu adımları yazar:
- Bölünenin soldan 2 basamağı alınır: 45 (6 sayısından küçük olmayan ilk parça).
- 45 içinde 6 sayısı 7 kez var: bölüme 7 yazılır. 7 × 6 = 42; 45 − 42 = 3.
- Sıradaki basamak 1 aşağı indirilir: 31.
- 31 içinde 6 sayısı 5 kez var: bölüme 5 yazılır. 5 × 6 = 30; 31 − 30 = 1.
- Sıradaki basamak 2 aşağı indirilir: 12.
- 12 içinde 6 sayısı 2 kez var: bölüme 2 yazılır. 2 × 6 = 12; 12 − 12 = 0.
- Sağlama: bölen × bölüm + kalan = 6 × 752 + 0 = 4.512. Kalan (0) bölenin mutlak değerinden (6) küçük olmalı.
Sonuç 752 (kalansız). Bölmenin dört terimi aynı örnek üzerinde aşağıdaki tabloda. MEB'in 3. sınıf matematik programı bölünen, bölen, bölüm ve kalanı "işlem bileşenleri" diye anar ve öğrencinin bunları modellemeyle belirlemesini ister.
| Terim | Değer | Ne anlatır |
|---|---|---|
| Bölünen | 4.512 | Paylaştırılan ya da gruplanan çokluk |
| Bölen | 6 | Kaç eş parçaya ayrıldığı ya da bir grupta kaç tane olduğu |
| Bölüm | 752 | Bir parçaya düşen miktar ya da oluşan grup sayısı |
| Kalan | 0 | Eş paylaştırmadan sonra artan miktar |
Bölüm kaç basamaklı çıkacak?
İşleme başlamadan bölümün kaç basamaklı olacağını bilmek, sona doğru kaybolan bir rakamı yakalamanın kolay bir yoludur. İlk parça kaç basamak aldıysa bölünenin basamak sayısından o kadar çıkarıp 1 ekleyin. 4512'de ilk parça 2 basamaklı (45), bölünen 4 basamaklı; bölüm 3 basamaklı olmalı ve gerçekten 752 çıkıyor.
Aynı program sonucu önce tahmin edip sonra işlem sonucuyla karşılaştırmayı da istiyor ve tahmin stratejisi olarak yuvarlamayı sayıyor: 4200 ÷ 6 = 700 ve 4800 ÷ 6 = 800 olduğuna göre 4512 ÷ 6 bu iki sayının arasında kalmalıdır.
Kalanlı bölme nasıl yapılır, kalan ne anlatır?
Kalanlı bölmede son çıkarmadan artan sayı kalandır ve bölenden her zaman küçüktür. 75 ÷ 6 = 12, kalan 3; sağlaması 6 × 12 + 3 = 75.
MEB programı 3. sınıfta iki basamaklı sayıların bir basamaklı sayılara bölünmesini öngörür ve "100'e kadar olan sayılarla kalanlı ve kalansız işlem" yapılmasını ister. Aşağıdaki örnekler bu düzeyde:
| İşlem | Bölüm | Kalan | Sağlama |
|---|---|---|---|
| 47 ÷ 5 | 9 | 2 | 5 × 9 + 2 = 47 |
| 58 ÷ 3 | 19 | 1 | 3 × 19 + 1 = 58 |
| 64 ÷ 7 | 9 | 1 | 7 × 9 + 1 = 64 |
| 75 ÷ 6 | 12 | 3 | 6 × 12 + 3 = 75 |
| 83 ÷ 9 | 9 | 2 | 9 × 9 + 2 = 83 |
| 99 ÷ 4 | 24 | 3 | 4 × 24 + 3 = 99 |
Problemde kalan ne olur?
Aynı bölme farklı problemlerde farklı cevap verir; kalanın ne yapılacağını sorunun kendisi söyler. 75 ceviz 6 çocuğa eşit paylaştırılırsa her çocuk 12 ceviz alır ve 3 ceviz artar. 75 kişi 6 kişilik minibüslere binecekse 12 minibüs dolar, artan 3 kişi için bir minibüs daha gerekir: cevap 13.
Zaman birimlerinde kalan, küçük birim olarak yazılır. 100 gün = 14 hafta 2 gün, çünkü 100 ÷ 7 = 14, kalan 2. Takvimde aylar eşit uzunlukta olmadığı için günleri haftaya ve aya çevirmenin ayrıntısı başka bir sayfada.
Negatif sayılarda kalan
Kalan 0 ile bölenin mutlak değeri arasında tutulur, bölüm buna göre seçilir. −17 ÷ 5 için araç −4, kalan 3 verir (5 × (−4) + 3 = −17); 7 ÷ (−2) için −3, kalan 1 ((−2) × (−3) + 1 = 7). C ve Java'daki tam sayı bölmesi bölümü sıfıra doğru keser ve −17 ÷ 5 için bölüm −3, kalan −2 sonucunu verir. Programlama dillerindeki farkı negatif sayıda mod sonucunun dile göre değişmesi bölümü ayrıntılı anlatıyor.
Bölümde sıfır olan bölmeler ve hatalar nasıl yakalanır?
Aşağı indirilen sayı bölenden küçükse bölüme 0 yazılır ve bir sonraki basamak indirilir. Bu 0 atlanırsa bölümün bir basamağı eksik kalır ve sonuç olması gerekenden çok küçük çıkar.
1205 ÷ 12'de bölüme art arda iki kez 0 yazılır:
- Bölünenin soldan 2 basamağı alınır: 12 (12 sayısından küçük olmayan ilk parça).
- 12 içinde 12 sayısı 1 kez var: bölüme 1 yazılır. 1 × 12 = 12; 12 − 12 = 0.
- Sıradaki basamak 0 aşağı indirilir: 0.
- 0, 12 sayısından küçük: bölüme 0 yazılır.
- Sıradaki basamak 5 aşağı indirilir: 5.
- 5, 12 sayısından küçük: bölüme 0 yazılır.
- Sağlama: bölen × bölüm + kalan = 12 × 100 + 5 = 1.205. Kalan (5) bölenin mutlak değerinden (12) küçük olmalı.
Doğru cevap 100, kalan 5. Tablonun son sütunu, bölümdeki 0'lar yazılmasa öğrencinin bulacağı yanlış sonucu gösteriyor.
| İşlem | Bölüm | Kalan | 0'lar atlanırsa |
|---|---|---|---|
| 816 ÷ 8 | 102 | 0 | 12 |
| 3618 ÷ 6 | 603 | 0 | 63 |
| 1205 ÷ 12 | 100 | 5 | 1 |
| 4030 ÷ 5 | 806 | 0 | 86 |
- Bölünende indirilen her basamak için bölüme tam bir rakam yazılmış mı? İlk parçadan sonra kaç basamak kaldıysa bölüme o kadar rakam daha eklenir.
- Her çıkarmanın sonucu bölenden küçük mü? 15 ÷ 6'da bölüme 1 yazılırsa fark 9 olur; 9, 6'dan büyük olduğu için rakam bir artırılır ve doğrusu 2, kalan 3 çıkar.
- İlk parça doğru seçilmiş mi? 125 ÷ 4'te 1, 4'ten küçük olduğu için ilk parça 12'dir; bölüm 0 ile başlamaz.
- Sağlamada kalan eklenmiş mi? Bölen × bölüm + kalan bölüneni vermelidir: 12 × 100 + 5 = 1.205.
Son madde MEB programındaki MAT.3.2.4 öğrenme çıktısına dayanır: program "bölme işleminin de çarpma işlemi ile sağlaması" yapılarak iki işlem arasındaki ilişkinin kurulmasını ister. Sağlama çarpma bilgisine dayandığı için 10'a kadar çarpım tablosunu akıcı bilmeyen bir öğrenci bölmede de takılabilir.
10, 100 ve 1000 ile bölmenin kısa yolu
Sonu 0 ile biten bir sayıyı 10'a bölerken sondaki bir 0 silinir: 450 ÷ 10 = 45. 100'e bölerken iki, 1000'e bölerken üç sıfır silinir.
MEB 3. sınıf programı 10 ile bölmenin bu kısa yolunu açıkça hedefliyor: "birler basamağı 0 olan sayılara vurgu yapılarak 10 ile bölme işlemleri verilir" ve öğrencinin "10 ile bölmenin kısa yolunu" yorumlaması bekleniyor.
| İşlem | Bölüm | Kalan |
|---|---|---|
| 450 ÷ 10 | 45 | 0 |
| 7000 ÷ 100 | 70 | 0 |
| 36000 ÷ 1000 | 36 | 0 |
Sayı 0 ile bitmiyorsa silinecek 0 yoktur; bu durumda son basamak kalan olur ya da virgülün arkasına geçer. 125 ÷ 10 kalanlı bölmede 12, kalan 5 eder, ondalıklı yazınca 12,5. 3700 ÷ 1000 = 3,7: virgül üç basamak sola kayar. Bir sayının yüzdesini bulmak da 100'e bölmekle başlar; 3250'nin yüzde 1'i 3250 ÷ 100 = 32,5.
Bölünen ve bölende sıfır silerken kalana dikkat
Bölünen ve bölen aynı sayıda 0 ile bitiyorsa sıfırlar iki taraftan da silinebilir ve bölüm değişmez: 4500 ÷ 300 ile 45 ÷ 3 aynı sonucu (15) verir. Kalan ise değişir. 4600 ÷ 300 = 15, kalan 100, ama sıfırlar silinmiş hâli 46 ÷ 3 = 15, kalan 1. Silinen sıfırlar kalana geri eklenmelidir; 1 değil 100.
Ondalıklı bölme nasıl yapılır?
Bölen ondalıklıysa iki sayı da bölenin virgülünü kaldıracak kadar 10, 100 ya da 1000 ile çarpılır; bölüm değişmez ve işlem tam sayı bölmesine döner. 12,5 ÷ 0,25 bu yolla 1.250 ÷ 25 olur ve sonuç 50 çıkar.
- Virgülden kurtulmak için iki sayı da 100 ile çarpılır: 12,5 ÷ 0,25 → 1.250 ÷ 25. Bölüm değişmez.
- Bölünenin soldan 3 basamağı alınır: 125 (25 sayısından küçük olmayan ilk parça).
- 125 içinde 25 sayısı 5 kez var: bölüme 5 yazılır. 5 × 25 = 125; 125 − 125 = 0.
- Sıradaki basamak 0 aşağı indirilir: 0.
- 0, 25 sayısından küçük: bölüme 0 yazılır.
- Sağlama (işaretsiz): bölen × bölüm + kalan = 0,25 × 50 + 0 = 12,5.
Bölen tam sayıysa virgülü kaldırmak gerekmez. Bölünendeki virgülün hizasına gelindiğinde bölüme de virgül konur ve bölmeye devam edilir: 7,5 ÷ 3 = 2,5. Bölünen tam sayı olup bölme bitmediğinde virgül, bölünenin basamakları bitince konur ve kalanın yanına 0 eklenir. 3 ÷ 4 için adımlar:
- Bölünenin tamamı (3) bile 4 sayısından küçük.
- 3, 4 sayısından küçük: bölüme 0 yazılır.
- Bölünenin basamakları bitti. Bölüme virgül konur, kalanın yanına 0 eklenir.
- Kalanın yanına 0 eklenir: 30.
- 30 içinde 4 sayısı 7 kez var: bölüme 7 yazılır. 7 × 4 = 28; 30 − 28 = 2.
- Kalanın yanına 0 eklenir: 20.
- 20 içinde 4 sayısı 5 kez var: bölüme 5 yazılır. 5 × 4 = 20; 20 − 20 = 0.
- Sağlama (işaretsiz): bölen × bölüm + kalan = 4 × 0,75 + 0 = 3.
| İşlem | Virgülsüz hâli | Sonuç |
|---|---|---|
| 12,5 ÷ 0,25 | 1.250 ÷ 25 | 50 |
| 2,4 ÷ 0,6 | 24 ÷ 6 | 4 |
| 7,5 ÷ 3 | 75 ÷ 30 | 2,5 |
| 3 ÷ 4 | 3 ÷ 4 | 0,75 |
| 125 ÷ 4 | 125 ÷ 4 | 31,25 |
Araçta 7,5 ÷ 3 için şema 75 ÷ 30 üzerinden çizilir, çünkü araç iki sayıyı da aynı ondalık basamağa getirir. Elle işlemde 7,5 ÷ 3'ü doğrudan bölmek de aynı sonucu verir.
Bölme bitmiyorsa: devirli sonuç ve yuvarlama
Uzun bölmede daha önce görülen bir kalan yeniden çıkarsa bölümün rakamları o noktadan sonra aynı sırayla tekrar eder. Sonuç devirli ondalık sayıdır; kesin değeri ancak devir işaretiyle yazılabilir.
22 ÷ 7'de kalanlar sırayla 1, 3, 2, 6, 4, 5 ve yeniden 1 çıkar. 7'ye bölmede sıfırdan farklı kalan en çok 6 değer alabildiği için yedinci kalanda bir tekrar kaçınılmazdır. Bölüm 3,(142857) olur ve parantezdeki 142857 sonsuza kadar tekrar eder. Okulda devreden rakamların üstüne çizgi çekilir: 3,1̅4̅2̅8̅5̅7̅.
| İşlem | Kesin değer | Devreden | 2 basamak | 4 basamak |
|---|---|---|---|---|
| 2 ÷ 3 | 0,(6) | 6 | 0,67 | 0,6667 |
| 1 ÷ 6 | 0,1(6) | 6 | 0,17 | 0,1667 |
| 5 ÷ 11 | 0,(45) | 45 | 0,45 | 0,4545 |
| 100 ÷ 7 | 14,(285714) | 285714 | 14,29 | 14,2857 |
| 1 ÷ 7 | 0,(142857) | 142857 | 0,14 | 0,1429 |
Yuvarlamada virgülden sonra istenen basamağın bir sonrakine bakılır. 1 ÷ 6 dört basamağa yuvarlanınca 0,1667 olur; araç gerekçeyi şöyle yazar: "Yuvarlama: virgülden sonraki 5. basamak 6; 5 ve üstü olduğu için son basamak 1 artırılır." 10 ÷ 3 iki basamakta 3,33 eder ve uzun bölmenin kendi sağlaması 3 × 3,33 + 0,01 = 10 şeklindedir; buradaki küçük kalan, yuvarlamanın attığı kısımdır.
Bir kesrin ondalık karşılığı da pay ÷ payda bölmesidir. Sonucu biten ve devreden sık kullanılan kesirlerin ondalık karşılıkları kesir sayfasında tablo hâlinde var. Çoğu hesap ekranında devreden kısım işaretlenmez, sonuç ekrana sığan basamağa indirilir; hesap makinesi ekranındaki ondalık yuvarlamanın nasıl çalıştığı ayrı anlatılıyor.
Bölme işlemi soruları ve cevapları
İlk dört soru 3. sınıf düzeyinde iki basamaklı sayının bir basamaklı sayıya bölünmesidir; sonrakiler büyük sayılara, bölümünde 0 olan işlemlere geçer. Cevapları kapatıp çözdükten sonra sağlama sütunuyla kontrol edebilirsiniz.
| No | Soru | Cevap | Sağlama |
|---|---|---|---|
| 1 | 84 ÷ 4 | 21 (kalansız) | 4 × 21 + 0 = 84 |
| 2 | 96 ÷ 8 | 12 (kalansız) | 8 × 12 + 0 = 96 |
| 3 | 47 ÷ 5 | 9, kalan 2 | 5 × 9 + 2 = 47 |
| 4 | 92 ÷ 7 | 13, kalan 1 | 7 × 13 + 1 = 92 |
| 5 | 365 ÷ 7 | 52, kalan 1 | 7 × 52 + 1 = 365 |
| 6 | 1000 ÷ 8 | 125 (kalansız) | 8 × 125 + 0 = 1.000 |
| 7 | 816 ÷ 8 | 102 (kalansız) | 8 × 102 + 0 = 816 |
| 8 | 2026 ÷ 12 | 168, kalan 10 | 12 × 168 + 10 = 2.026 |
Sözel problemler
- 72 yumurta 6'lık kolilere konuyor. Kaç koli dolar? Cevap: 72 ÷ 6 = 12 (kalansız); 12 koli.
- 50 öğrenci 4 kişilik sıralara oturacak. En az kaç sıra gerekir? Cevap: 50 ÷ 4 = 12, kalan 2. 12 sıra dolar, kalan 2 öğrenci için bir sıra daha gerekir: 13 sıra.
- 4 arkadaş 250 TL'lik hesabı eşit bölüşüyor. Kişi başı ne kadar düşer? Cevap: 250 ÷ 4 = 62,5 TL. Kalanlı cevap (62, kalan 2) burada işe yaramaz, çünkü artan lira da kuruşa bölünebilir; bölme ondalıklı sürdürülür.
Not ortalaması da bir bölmedir: notların toplamı not sayısına bölünür. Aynı mantıkla ders notlarının ortalamasını hesaplamak için ayrı bir araç var. Tablodaki herhangi bir soruyu uzun bölme şemasıyla görmek isterseniz 2026 ÷ 12 işleminin adımlarını açıp sayıları değiştirebilirsiniz; araç 168, kalan 10 sonucunu sağlamasıyla birlikte gösterir.
Sık sorulan sorular
Bölme işlemi nasıl yapılır?
Bölünenin soldan bölenden küçük olmayan ilk parçası alınır, içinde bölenin kaç kez olduğu bölüme yazılır, çarpım çıkarılır ve sıradaki basamak aşağı indirilir. Basamaklar bitince son fark kalandır.
Bölme işleminde kalan bölenden büyük olabilir mi?
Hayır. Kalan 0 olabilir ama her zaman bölenden küçüktür. Kalan bölene eşit ya da büyük çıkarsa bölüme yazılan rakam bir artırılmalıdır.
Bölme işleminin sağlaması nasıl yapılır?
Bölen ile bölüm çarpılır, sonuca kalan eklenir. Bulunan sayı bölünene eşitse işlem doğrudur: 4 × 31 + 1 = 125.
Bir sayı 0'a bölünebilir mi?
Hayır, sıfıra bölme tanımsızdır: 0 ile çarpılınca bölüneni veren bir sayı yoktur. Buna karşılık 0'ın sıfırdan farklı bir sayıya bölümü 0'dır, örneğin 0 ÷ 5 = 0.
Devirli ondalık sayı nedir?
Virgülden sonraki rakamları belli bir sırayla sonsuza kadar tekrar eden sayıdır. 1 ÷ 3 = 0,333… sonucunda 3 tekrar eder ve 0,(3) ya da 3'ün üstüne çizgi çekilerek yazılır.
Negatif sayılarda bölüm ve kalan nasıl bulunur?
Kalan 0 ile bölenin mutlak değeri arasında tutulur. −7 ÷ 2 = −4, kalan 1 olur, çünkü 2 × (−4) + 1 = −7. C ve Java'daki tam sayı bölmesi ise sıfıra doğru keser: −7 / 2 = −3 ve −7 % 2 = −1; ondalıklı sonuç iki durumda da −3,5 olur.
Kaynak ve yöntem
Hesap tarayıcınızda yapılır; girdiğiniz değerler sunucuya gönderilmez ve kaydedilmez. Formüller her içerik kontrolünde test edilir.
Bu sayfa hakkında
- Hazırlayan
- HesapYapın yayın ekibi
- Son güncelleme
- Yöntem
- Formüller resmî kaynaklarla karşılaştırılır ve otomatik testlerle denetlenir. Yöntem ve kaynaklar
- Düzeltme
- Hata bildirimleri kaynağıyla kontrol edilir, düzeltmeler değişiklik günlüğünde yayımlanır. Hata bildirin
- Öneri
- Aradığınız hesaplama sitede yok mu? Araç önerin