Nasıl hesaplanır?
a mod n = a − n × ⌊a ÷ n⌋Örnek: −7 mod 3 = −7 − 3 × (−3) = 2
Modüler ters: a × x ≡ 1 (mod n), EBOB(a, n) = 1 ise varÖrnek: 3 × 4 = 12 ≡ 1 (mod 11)
a^b mod n: kare al ve çarpÖrnek: 2^10 mod 1000 = 24
Sık aranan işlemler
Mod alma nasıl yapılır, mod işareti ne anlama gelir?
Mod almak için sayıyı modüle bölün ve bölmeden artanı yazın: 100 mod 7 = 2, çünkü 100 = 14 × 7 + 2. Kalan her zaman 0 ile modülün bir eksiği arasında bir tam sayıdır.
"a mod n" yazımı tek bir sayıyı, yani kalanı verir. Matematik kitaplarında daha sık görülen ≡ işareti ise iki sayının aynı kalanı verdiğini söyler: 38 ≡ 14 (mod 12) ifadesi, 38'in de 14'ün de 12'ye bölümünden 2 kaldığı anlamına gelir. Bu ilişkiye denklik, aynı kalanı veren sayılar topluluğuna da kalan sınıfı denir.
| İşlem | Bölüm | Kalan (sonuç) |
|---|---|---|
| 100 mod 7 | 14 | 2 |
| 2.026 mod 9 | 225 | 1 |
| 365 mod 7 | 52 | 1 |
| 1.000 mod 12 | 83 | 4 |
| 135 mod 60 | 2 | 15 |
| 123.456.789 mod 11 | 11.223.344 | 5 |
Her satırı bölüm × modül + kalan = sayı eşitliğiyle kontrol edebilirsiniz; 135 mod 60 satırı aynı zamanda 135 dakikanın kaç saat ve kaç dakika ettiğini gösterir. Tabloda olmayan bir işlem için 2026 mod 9 örneğini açıp sayıları değiştirebilirsiniz.
Aramalarda karışan bir nokta: istatistikteki mod, bir veri dizisinde en sık geçen değerdir. Kalanla ilgisi yoktur. O kavram için ortanca ve tepe değerin ortalamadan farkını anlatan bölüme bakın.
Kalan sınıfları ve modüler aritmetikte dört işlem
Mod n'de yalnız n tane farklı sonuç vardır ve her tam sayı bunlardan birine düşer. Mod 4'te 0, 1, 2 ve 3 olmak üzere dört kalan sınıfı oluşur. Negatif sayılar da bu sınıflara dağılır.
| Kalan | 0-15 arasındaki üyeler | Negatif üyeler (−4 ile −1) |
|---|---|---|
| 0 | 0, 4, 8, 12, … | −4 |
| 1 | 1, 5, 9, 13, … | −3 |
| 2 | 2, 6, 10, 14, … | −2 |
| 3 | 3, 7, 11, 15, … | −1 |
Toplama, çıkarma ve çarpmada sayıları önce küçültüp sonra işlem yapabilirsiniz. Sonuç değişmez. 1234 + 5678 toplamının mod 9 değeri için 1234 mod 9 = 1 ve 5678 mod 9 = 8 bulunur, 1 + 8 toplamının mod 9'u da 0 eder. Toplamı hiç hesaplamadan aynı sonuca ulaşılır. Çarpmada da aynısı geçerli: 47 × 59 çarpımının mod 6 değeri, 5 × 5 çarpımının mod 6 değeriyle aynıdır, yani 1.
Çıkarmada sonuç eksiye düşerse modülü ekleyin: mod 7'de 2 − 5 = −3 yerine 4 yazılır.
Bölme yerine modüler ters
Modüler aritmetikte doğrudan bölme yoktur. Bölmek yerine sayının tersiyle çarparsınız. 3x ≡ 4 (mod 7) denklemini çözmek için 3'ün mod 7'deki tersi gerekir. Araç bunu 5 olarak verir, 4 × 5 sayısının mod 7 değeri de 6 eder: x = 6. Kontrol: 3 × 6 = 18 ve bunun 7'ye bölümünden kalan 4.
Ters her zaman bulunmaz. 4'ün mod 8'de tersi yoktur, çünkü EBOB(4, 8) = 4. Ters için sayıyla modülün aralarında asal olması gerekir. Tersi bulan yöntem, Öklid algoritmasıyla en büyük ortak bölenin bulunuşunun geriye doğru işletilmiş hâlidir.
Bir sayının mod 9 değeri, rakamları toplamının mod 9 değerine eşittir. 2026'nın rakamları toplamı 10, bunun mod 9 değeri 1. Araç da 2026 mod 9 için 1 verir. Uzun bir toplama ya da çarpmayı elle yaptıysanız iki tarafın mod 9 değerini karşılaştırarak hatayı yakalayabilirsiniz. Okulda öğretilen 9 sağlaması bu kurala dayanır ve çarpım tablosuyla yapılan işlemleri denetlemenin eski bir yoludur.
Negatif sayıda mod: Python ile JavaScript ve C neden farklı sonuç verir?
Matematikte −7 mod 3 = 2 kabul edilir, çünkü bölüm aşağı yuvarlanır: −7 = −3 × 3 + 2. JavaScript ve C'deki % işleci ise bölümü sıfıra doğru keser ve aynı işlem için −1 verir.
Fark yalnız bölünen negatifken ortaya çıkar. Python'un dil başvurusuna göre % işlecinin sonucu ikinci işlenenle (modülle) aynı işaretlidir. Modül pozitifse sonuç matematikteki kalanla aynı olur. Excel'in MOD işlevi de sonucu bölenin işaretiyle verir ve =MOD(sayı; bölen) = sayı − bölen × TAMSAYI(sayı ÷ bölen) olarak tanımlanır. Buna karşılık MDN'deki JavaScript belgesi sonucun bölünenin işaretini aldığını yazar, örneği de −13 % 5 = −3. C'de C99 standardından beri bölme sıfıra doğru kesilir ve kalan, (a / b) × b + a % b = a eşitliğini sağlayacak biçimde bölünenin işaretini taşır.
| İşlem | Matematik ve Python (a % n) | Excel =MOD(a; n) | JavaScript ve C (a % n) |
|---|---|---|---|
| −7 mod 3 | 2 | 2 | −1 |
| −13 mod 5 | 2 | 2 | −3 |
| −1 mod 2 | 1 | 1 | −1 |
| −25 mod 7 | 3 | 3 | −4 |
| −100 mod 12 | 8 | 8 | −4 |
Bu fark en çok tek-çift kontrolünde hata çıkarır. JavaScript'te x % 2 === 1 koşulu −1 gibi negatif tek sayılarda yanlış döner, çünkü −1 % 2 = −1 olur. Güvenli yol x % 2 !== 0 yazmak ya da MDN'nin önerdiği ((x % n) + n) % n kalıbıyla sonucu 0 ile n − 1 arasına taşımaktır.
Araç iki değeri de gösterir: −13 mod 5 hesabında sonuç tablosundaki "JavaScript / C'deki a % n" satırı programın vereceği değeri, ana sonuç matematikteki kalanı verir. Modül negatifse kurallar yine işarete göre ayrılır. Microsoft'un örneğinde =MOD(3; −2) sonucu −1'dir. Araç yalnız pozitif modülle çalışır.
Saat aritmetiği: 24 saatlik ve 12 saatlik düzende mod
Saatte ileri gitmek mod 24 (ya da mod 12) toplamadır. Saat 22.00'den 50 saat sonra saat (22 + 50) mod 24 = 0, yani 00.00 olur. 72 saatin içinde 3 tam gün olduğu için tarih de 3 gün ilerler.
Geriye gitmek eksi sayı verdiği için negatif mod kuralı burada işe yarar: saat 9.00'dan 100 saat önce (9 − 100) mod 24 = 5, yani saat 05.00. Kalanı programlama dillerindeki gibi eksi bırakırsanız yanlış saate ulaşırsınız.
12 saatlik kadranda 9'dan 8 saat sonrası (9 + 8) mod 12 = 5 eder. Dikkat: kadranda 0 yazmaz. 4'ten 8 saat sonrası için hesap 0 verir, bunu saat 12 diye okursunuz.
Aynı mantık dakikada 60 ile çalışır: 135 dakika 2 saat 15 dakikadır. Dakikası olan süreleri toplarken başlangıç saatine süre ekleyip bitiş saatini bulan bölüm, gün geçişini de kendisi hesaplar.
Haftanın günü mod 7 ile nasıl bulunur?
Bir tarihten N gün sonrası, haftanın gününü N mod 7 adım ileri kaydırır. Tam haftalar günü değiştirmez. 2 Ekim 2026 cuma gününe denk geliyor; 100 mod 7 = 2 olduğundan 100 gün sonrası pazar olur.
| N gün | N mod 7 | Gün | Tarih |
|---|---|---|---|
| 30 | 2 | Pazar | 1 Kasım 2026 |
| 100 | 2 | Pazar | 10 Ocak 2027 |
| 365 | 1 | Cumartesi | 2 Ekim 2027 |
| 500 | 3 | Pazartesi | 14 Şubat 2028 |
| 1.000 | 6 | Perşembe | 28 Haziran 2029 |
Tablodaki tarihler ve gün adları tarih hesabı aracıyla ayrıca kontrol edildi. İkisi de mod 7 kaydırmasıyla aynı sonucu veriyor. 365 mod 7 = 1 olduğu için bir tarih ertesi yıl genellikle bir gün kayar. Araya 29 Şubat giriyorsa 366 mod 7 = 2 olur ve kayma iki gündür.
Elinizde hiç bilinen gün yoksa takvim kuralından yola çıkılır. Zeller formülüyle herhangi bir tarihin gününü bulmak, ay ve yıl düzeltmeleri eklenmiş bir mod 7 hesabıdır.
Üslü sayılarda modüler aritmetik ve son basamak soruları
Bir sayının son basamağı o sayının mod 10 değeridir; üslü sayılarda kalanlar belli aralıklarla tekrar ettiği için çok büyük üsler kısa yoldan çözülür. 7'nin kuvvetlerinin son basamağı 7, 9, 3, 1 sırasıyla dörtlü bir döngü izler.
| Üs | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 7ᵏ mod 10 | 7 | 9 | 3 | 1 | 7 | 9 | 3 | 1 |
7²⁰²⁶ sayısının son basamağını sormak, 2026'nın döngüde hangi sıraya düştüğünü sormaktır. 2026 mod 4 = 2 olduğundan cevap döngünün 2. elemanı, yani 9. Araç 7 üzeri 2026 mod 10 için aynı sonucu verir; son iki basamak isteniyorsa modül 100 olur ve sonuç 49 çıkar.
Modül asal sayıysa Fermat'nın küçük teoremi döngü uzunluğunu baştan söyler: p asal ve a, p'ye bölünmüyorsa aᵖ⁻¹ mod p = 1'dir. Araçla 3¹² mod 13 = 1. Bu yüzden 2¹⁰⁰ mod 13 için üs önce 12'ye bölünür: 100 mod 12 = 4, 2⁴ mod 13 = 3. Aracın doğrudan hesabı da 3.
Araç döngü aramaz, üssü ikilik tabana açıp her adımda kare alır. 100 sayısı ikilik tabanda 1100100 yazıldığından hesap 7 adımda biter. Bir üssün ikilik tabandaki yazılışını ayrı araçta görebilirsiniz.
Hesap makinesinde mod alma ve büyük sayılar
Mod tuşu olmayan bir hesap makinesinde sayıyı bölün, sonucun tam kısmını modülle çarpın ve sayıdan çıkarın. 2026 mod 7 için 2026 ÷ 7 = 289,428571429 çıkar. Tam kısım 289, 289 × 7 = 2023 ve 2026 − 2023 = 3.
Negatif sayıda bu yol tuzaklıdır. −7 ÷ 3 ekranda −2,3333333333 görünür. Virgülden sonrasını silip −2 alırsanız programlama dillerindeki −1 kalanını bulursunuz; matematikteki kalan için bölümü aşağı, yani −3 olarak almanız gerekir.
Uzun sayılarda ise hesap makinesi yetmez. Bu sitedeki hesap makinesi 12 anlamlı basamak gösterir: 12345678901234567891 ÷ 7 işlemi ekranda 1.763.668.414.460.000.000 olarak çıkar ve kalanı okumak için gereken son basamaklar kaybolur. Mod aracı tam sayı aritmetiğiyle çalıştığından 20 haneli sayının mod 7 değerini yuvarlamadan verir: 2.
Uzun sayılarla en sık karşılaşılan mod işlemi IBAN kontrolüdür. Banka hesap numarasının doğru yazıldığı, IBAN'ın harfleri sayıya çevrilerek elde edilen uzun sayının 97'ye bölümünden kalanın 1 çıkmasıyla anlaşılır; IBAN'ın mod 97 ile doğrulanmasını adım adım anlatan bölümde bu bölmenin telefon hesap makinesiyle parça parça nasıl yapılacağı da var.
Sık sorulan sorular
Mod nasıl hesaplanır?
Sayı modüle bölünür, tam kısım modülle çarpılıp sayıdan çıkarılır. 47 mod 6: 47 ÷ 6 = 7,83 → 47 − 7 × 6 = 5.
Modüler ters ne işe yarar?
Modüler aritmetikte bölme yerine geçer. a × x ≡ 1 (mod n) denklemini sağlayan x'i bulur; genişletilmiş Öklid algoritmasıyla hesaplanır.
Çok büyük üslerde nasıl hesaplanır?
Üs ikilik tabana açılır ve her adımda mod alınarak kare alma ve çarpma yapılır. 987.654.321 gibi bir üs bile yaklaşık 30 adımda biter.
Modüler aritmetik nedir?
Sayıların belirli bir n sayısına bölümünden kalanlarla yapılan aritmetiktir; aynı kalanı veren sayılar denk kabul edilir: 17 ≡ 2 (mod 5). Saatte 10'dan 5 saat sonrasının 3 olması (15 mod 12 = 3) günlük hayattaki örneğidir.
Kaynak ve yöntem
Hesap tarayıcınızda yapılır; girdiğiniz değerler sunucuya gönderilmez ve kaydedilmez. Formüller her içerik kontrolünde test edilir.
Bu sayfa hakkında
- Hazırlayan
- HesapYapın yayın ekibi
- Son güncelleme
- Yöntem
- Formüller resmî kaynaklarla karşılaştırılır ve otomatik testlerle denetlenir. Yöntem ve kaynaklar
- Düzeltme
- Hata bildirimleri kaynağıyla kontrol edilir, düzeltmeler değişiklik günlüğünde yayımlanır. Hata bildirin
- Öneri
- Aradığınız hesaplama sitede yok mu? Araç önerin