Nasıl hesaplanır?
a/b + c/d = (a × d + c × b) ÷ (b × d), sonra sadeleştirÖrnek: Paydalar EKOK ile eşitlenir: 3/4 + 5/6 = 9/12 + 10/12 = 19/12
a/b × c/d = (a × c) ÷ (b × d)Örnek: 2/3 × 3/4 = 6/12 = 1/2
a/b ÷ c/d = a/b × d/cÖrnek: 1 1/2 ÷ 3/4 = 3/2 × 4/3 = 2
Sık aranan kesir işlemleri
| Soru | Cevap |
|---|---|
| 1/2 + 1/3 kaçtır? | 5/6 |
| 3/4 − 1/6 kaçtır? | 7/12 |
| 2/3 × 3/4 kaçtır? | 1/2 |
| 1 1/2 ÷ 3/4 kaçtır? | 2 |
| 5/8 + 3/8 kaçtır? | 1 |
Paydaları eşit ve farklı kesirlerle toplama, çıkarma
Paydaları eşit kesirlerde paylar toplanır ya da çıkarılır, payda olduğu gibi kalır: 2/9 + 5/9 = 7/9. Paydalar farklıysa önce ortak bir paydaya genişletilir, sonra aynı işlem yapılır.
Kesir bir bütünün eşit parçalara bölünmüş hâlidir. Payda parça sayısını, pay alınan parçayı gösterir. Dokuzda iki ile dokuzda beş aynı büyüklükte parçalar olduğu için doğrudan toplanır, dörtte bir ile altıda bir ise farklı büyüklükte parçalardır ve ancak ikisi de aynı parçaya çevrilince toplanabilir.
Ortak payda için paydaları çarpmak da, EKOK'u almak da doğru sonucu verir. Fark ara sayıların büyüklüğündedir. 5/12 + 7/18 işleminde EKOK 36'dır ve 15/36 + 14/36 = 29/36 bulunur. Paydalar çarpılırsa 216 elde edilir: 90/216 + 84/216 = 174/216, bu da sadeleşince yine 29/36 olur. Paydaların EKOK'unu asal çarpanlarla bulmak sonradan sadeleştirme işini ortadan kaldırır.
| İşlem | Sonuç | Tam sayılı | Ondalık |
|---|---|---|---|
| 1/2 + 1/3 | 5/6 | 5/6 | 0,833333333333… |
| 3/4 + 5/6 | 19/12 | 1 7/12 | 1,583333333333… |
| 2/3 + 4/5 | 22/15 | 1 7/15 | 1,466666666666… |
| 5/12 + 7/18 | 29/36 | 29/36 | 0,805555555555… |
| 7/8 − 1/6 | 17/24 | 17/24 | 0,708333333333… |
| 1/2 − 3/4 | −1/4 | −1/4 | −0,25 |
| 2 1/3 + 1 3/4 | 49/12 | 4 1/12 | 4,083333333333… |
Tam sayıdan ve tam sayılı kesirden çıkarma
3 1/4 − 1 3/4 işleminde 1/4'ten 3/4 çıkmaz. En güvenli yol ikisini de bileşik kesre çevirmektir: 13/4 − 7/4 = 6/4 = 1 1/2. Tam sayıdan kesir çıkarırken tam sayıyı aynı paydalı kesir gibi yazın: 1 − 3/8 = 8/8 − 3/8 = 5/8, 5 − 2 2/3 işleminin sonucu ise 2 1/3 olur.
Kendi işleminizi denemek için 5/12 + 7/18 kesir toplamasını açıp kesirleri değiştirebilirsiniz; araç EKOK adımını ayrıca yazar.
Kesirlerle çarpma ve bir sayının kesir kadarını bulma
Kesirlerle çarpmada payda eşitlenmez: pay payla, payda paydayla çarpılır ve sonuç sadeleştirilir. 2/3 × 3/4 = 6/12 = 1/2. Küçük paylarda ve paydalarda bu çarpımlar, ezberlenen çarpım tablosunun 1-10 satırlarından hesap makinesine gerek kalmadan doğrudan okunur.
Büyük sayılarla uğraşmamak için çarpmadan önce çapraz sadeleştirme yapın. 14/15 × 25/28 işleminde 14 ile 28 ortak 14'e, 25 ile 15 ortak 5'e bölünür ve işlem 1/3 × 5/2'ye iner. Sonuç 5/6. Önce çarpıp 350/420 bulsaydınız aynı yere daha uzun yoldan varırdınız.
| İşlem | Sonuç | Tam sayılı | Ondalık |
|---|---|---|---|
| 2/3 × 3/4 | 1/2 | 1/2 | 0,5 |
| 5/6 × 9/10 | 3/4 | 3/4 | 0,75 |
| 14/15 × 25/28 | 5/6 | 5/6 | 0,833333333333… |
| 3 × 2/7 | 6/7 | 6/7 | 0,857142857142… |
| 1 1/2 × 2 2/3 | 4 | 4 | 4 |
| 3/5 × 3/5 | 9/25 | 9/25 | 0,36 |
Bir sayının kesir kadarı nasıl bulunur?
"240'ın 3/8'i" sorusu 240 × 3/8 çarpımıdır: 240 önce paydaya bölünür (30), sonra payla çarpılır ve 90 bulunur. 1.200 TL'lik bir tutarın 2/5'i 480 TL'dir, geriye 720 TL kalır.
Bir kesrin kesir kadarında da aynı çarpma yapılır: 3/4'ün 2/3'ü, 3/4 × 2/3 = 1/2 eder. "Kadarı" ve "'i" gördüğünüz her yerde işlem çarpmadır. Fiyattan kesir kadar düşüldüğünde de hesap aynıdır; çeyrek indirim fiyatın 1/4'ü kadar, yani %25 demektir ve indirimli fiyatın ne kadar olacağını ayrı bir hesapla görebilirsiniz.
Kesrin kuvveti de tekrarlı çarpmadır: (2/3)³ = 2/3 × 2/3 × 2/3 = 8/27. Pay ve paydanın kuvveti ayrı ayrı alınır.
Kesirlerde bölme: ikinci kesri ters çevirip çarpma
Kesirlerde bölmede birinci kesir aynen yazılır, ikinci kesir ters çevrilir ve iki kesir çarpılır: 3/4 ÷ 2/5 = 3/4 × 5/2 = 15/8, tam sayılı olarak 1 7/8.
Bölmeyi "kaç tane sığar" diye okumak sonucu kontrol etmeyi kolaylaştırır. 6 ÷ 3/4 = 8, çünkü 6 bütünün içinde 8 tane üç çeyrek vardır. 2 1/4 metrelik kumaştan 3/8 metrelik 6 parça kesilir. Pozitif bir sayıyı 1'den küçük bir kesre böldüğünüzde sonuç bölünenden büyük çıkmalıdır. Küçük çıktıysa bir adımda hata vardır.
| İşlem | Sonuç | Tam sayılı | Ondalık |
|---|---|---|---|
| 3/4 ÷ 2/5 | 15/8 | 1 7/8 | 1,875 |
| 6 ÷ 3/4 | 8 | 8 | 8 |
| 2/3 ÷ 4 | 1/6 | 1/6 | 0,166666666666… |
| 2 1/4 ÷ 3/8 | 6 | 6 | 6 |
| 5/6 ÷ 5/12 | 2 | 2 | 2 |
| 1/2 ÷ 1/8 | 4 | 4 | 4 |
Tam sayıyı kesre bölerken tam sayıyı paydası 1 olan kesir gibi düşünün: 2/3 ÷ 4 = 2/3 × 1/4 = 1/6. Bir tam sayının başka bir tam sayıya bölümü de kesirdir; 3 ÷ 5 = 3/5. Bu kesrin ondalık karşılığını uzun bölme işlemiyle adım adım bulmak da mümkün.
İkinci kesir yerine birinciyi ters çevirmek. 3/4 ÷ 2/5 işleminde 4/3 × 2/5 yazılırsa 8/15 bulunur; bu, doğru sonucun (15/8) tersidir ve ikisinin çarpımı 1 eder.
Pay paya ve payda paydaya tam bölünüyorsa ters çevirmeden de bölünebilir: 8/15 ÷ 2/5 = (8 ÷ 2)/(15 ÷ 5) = 4/3. Bu yol her zaman işe yaramaz. Ters çevirme ise her kesirde çalışır.
Kesir sadeleştirme ve genişletme
Bir kesri sadeleştirmek için pay ve payda aynı sayıya bölünür; EBOB'larına bölünürse kesir tek adımda en sade hâline gelir. 84/126'da EBOB 42'dir ve kesir 2/3 olur.
EBOB'u bilmiyorsanız küçük asal sayılarla adım adım bölebilirsiniz: 84/126 önce 2'ye (42/63), sonra 3'e (14/21), sonra 7'ye bölünür ve yine 2/3 kalır. Pay ile paydanın 1'den başka ortak böleni kalmadığında kesir sadeleşmiş demektir.
| Kesir | En sade hâli |
|---|---|
| 18/24 | 3/4 |
| 84/126 | 2/3 |
| 45/60 | 3/4 |
| 36/48 | 3/4 |
| 125/1000 | 1/8 |
| 91/119 | 13/17 |
| 17/51 | 1/3 |
91/119 ve 17/51 gibi kesirlerin sadeleştiği ilk bakışta görülmez, çünkü ortak bölenler 7 ve 17'dir. Araçta bir kesri sadeleştirmek için onu 1 ile çarpmanız yeterli: 84/126 kesrinin sadeleştirilmesi bu şekilde açılır.
Genişletme ters işlemdir: pay ve payda aynı sayıyla çarpılır, kesrin değeri değişmez. 3/5 = 12/20 = 36/60. Payda eşitlerken yaptığınız iş budur.
İki kesrin denk olup olmadığını çapraz çarpımla kontrol edebilirsiniz: 6/8 ile 9/12 için 6 × 12 ile 8 × 9 eşittir, sadeleştirince de 6/8 = 3/4, 9/12 = 3/4 çıkar. Bu kontrol, içler dışlar çarpımıyla orantı kurmanın aynısıdır.
Bileşik kesri tam sayılı kesre çevirme ve tersi
Bileşik kesri tam sayılı kesre çevirmek için pay paydaya bölünür; bölüm tam kısım, kalan yeni pay olur, payda değişmez. 17/5 için 17 ÷ 5 = 3, kalan 2, yani 3 2/5.
| Bileşik kesir | Tam sayılı kesir | Ondalık |
|---|---|---|
| 7/3 | 2 1/3 | 2,333333333333… |
| 17/5 | 3 2/5 | 3,4 |
| 25/8 | 3 1/8 | 3,125 |
| 100/7 | 14 2/7 | 14,285714285714… |
| 9/4 | 2 1/4 | 2,25 |
| −3/2 | −1 1/2 | −1,5 |
Tersine çevirirken tam kısım paydayla çarpılıp paya eklenir: 3 3/4 = (3 × 4 + 3)/4 = 15/4. Negatif tam sayılı kesirde eksi işareti bütün sayıya aittir: −1 1/2, −1 + 1/2 değil −(1 + 1/2) demektir ve −3/2'ye eşittir.
2 1/3 × 1 1/2 işleminde tam kısımları ve kesirleri ayrı ayrı çarpıp toplamak (2 × 1 = 2 ve 1/3 × 1/2 = 1/6) 2 1/6 verir ve yanlıştır. Önce bileşik kesre çevirin: 7/3 × 3/2 = 7/2 = 3 1/2. Toplama ve çıkarmada tam kısımlar ayrı işlenebilir, çarpma ve bölmede işlenemez.
1/4 kesri nasıl okunur, ondalık ve yüzde olarak nasıl yazılır?
1/4 "dörtte bir" ya da "bir bölü dört" diye okunur; ondalık karşılığı 0,25, yüzde karşılığı %25'tir. Kesri ondalığa çevirmek için pay paydaya bölünür.
Kesre ek getirirken TDK Yazım Kuralları'nın 11. maddesi geçerlidir: ek alttaki sayıya göre seçilir. 1/2'si "bir bölü ikisi", 4/8'i "dört bölü sekizi" diye okunur; aynı kurala göre 1/4'ü, 3/5'i yazılır. Ondalık sayıların yazıyla okunuşunu ayrı bir araçta görebilirsiniz.
| Kesir | Ondalık | Yüzde | Ondalık türü |
|---|---|---|---|
| 1/2 | 0,5 | %50 | Sonlu |
| 1/4 | 0,25 | %25 | Sonlu |
| 3/4 | 0,75 | %75 | Sonlu |
| 1/5 | 0,2 | %20 | Sonlu |
| 1/8 | 0,125 | %12,5 | Sonlu |
| 3/8 | 0,375 | %37,5 | Sonlu |
| 1/3 | 0,333333333333… | %33,3333 | Devirli |
| 2/3 | 0,666666666666… | %66,6667 | Devirli |
| 1/6 | 0,166666666666… | %16,6667 | Devirli |
| 5/6 | 0,833333333333… | %83,3333 | Devirli |
| 7/12 | 0,583333333333… | %58,3333 | Devirli |
| 1/7 | 0,142857142857… | %14,2857 | Devirli |
Sadeleşmiş kesrin paydasında 2 ve 5'ten başka asal çarpan varsa ondalık açılım bitmez, devirli olur. 1/8'in paydası yalnız 2'lerden oluştuğu için 0,125 çıkar; 1/3'te ise 0,333333333333… diye süren bir sonuç vardır. Payı paydaya bölerek bulduğunuz ondalığı 100 ile çarpınca yüzde elde edilir; bir değerin diğerine yüzde oranını doğrudan hesaplamak da mümkün.
Devirli ondalıkla işlem yaparken kesirle kalmak daha doğru sonuç verir. 1/3 yerine 0,33 yazıp toplamaya devam ederseniz her adımda küçük bir yuvarlama farkı birikir. Hesap makinesinde ondalık sonuçların yuvarlanmasının nedeni de budur. Araç ondalık ve kesri karışık da kabul eder: 1/3 + 0,25 = 7/12.
Sık sorulan sorular
Paydaları farklı kesirler nasıl toplanır?
Paydaların EKOK'u bulunur, her kesir bu paydaya genişletilir ve paylar toplanır. 1/4 + 1/6 için EKOK 12'dir: 3/12 + 2/12 = 5/12.
Kesir nasıl sadeleştirilir?
Pay ve payda EBOB'larına bölünür. 18/24 için EBOB 6'dır: 18/24 = 3/4.
Kesir ondalık sayıya nasıl çevrilir?
Pay paydaya bölünür: 3/8 = 0,375. Paydada 2 ve 5 dışında asal çarpan varsa ondalık kısım devirli olur: 1/3 = 0,333…
Bir kesrin kesir kadarı nasıl bulunur?
İki kesir çarpılır; "kadarı" çarpma anlamına gelir. 3/4'ün 2/3'ü = 3/4 × 2/3 = 6/12 = 1/2'dir.
Kaynak ve yöntem
Hesap tarayıcınızda yapılır; girdiğiniz değerler sunucuya gönderilmez ve kaydedilmez. Formüller her içerik kontrolünde test edilir.
Bu sayfa hakkında
- Hazırlayan
- HesapYapın yayın ekibi
- Son güncelleme
- Yöntem
- Formüller resmî kaynaklarla karşılaştırılır ve otomatik testlerle denetlenir. Yöntem ve kaynaklar
- Düzeltme
- Hata bildirimleri kaynağıyla kontrol edilir, düzeltmeler değişiklik günlüğünde yayımlanır. Hata bildirin
- Öneri
- Aradığınız hesaplama sitede yok mu? Araç önerin