Nasıl hesaplanır?
Doğru orantı: A ÷ B = C ÷ X → X = B × C ÷ AÖrnek: 475 × 10 ÷ 3 = 1.583,33
Ters orantı: A × B = C × X → X = A × B ÷ CÖrnek: 4 × 6 ÷ 3 = 8
Çözümlü orantı soruları
Oran orantı hesaplama: içler dışlar çarpımıyla X nasıl bulunur?
Doğru orantıda bilinmeyen X = B × C ÷ A formülüyle bulunur. 4 metresi 360 TL olan kumaşın 7 metresi 360 × 7 ÷ 4 = 630 TL eder.
Formül içler dışlar çarpımından gelir. 4 / 360 = 7 / X yazıldığında dıştaki iki terimin (4 ve X) çarpımı içteki iki terimin (360 ve 7) çarpımına eşittir: 4 × X = 2.520. X'i yalnız bırakmak için iki tarafı 4'e bölersiniz.
| Soru | Orantı | X |
|---|---|---|
| 4 metre kumaş 360 TL ise 7 metresi | 4 / 360 = 7 / X | 630 TL |
| 2,5 kg elma 87,5 TL ise 4 kg'ı | 2,5 / 87,5 = 4 / X | 140 TL |
| 250 g un 12 kurabiye veriyorsa 30 kurabiye için un | 12 / 250 = 30 / X | 625 g |
| 100 km'de 6,8 litre yakan araç 450 km'de | 100 / 6,8 = 450 / X | 30,60 litre |
| Saatte 45 sayfa basan yazıcı 7,5 saatte | 1 / 45 = 7,5 / X | 337,50 sayfa |
Sonucu kontrol etmek için çapraz çarpımları karşılaştırın: 4 × 630 ile 360 × 7 aynı sayıyı vermeli: 2.520. Tutmuyorsa kutulara değerleri yanlış sırayla yazmışsınızdır; A ile C aynı cinsten (metre, metre), B ile X aynı cinsten (TL, TL) olmalı.
Tablodaki yakıt satırı gibi hesaplarda 450 km için 30,6 litre bulduktan sonra litre fiyatıyla çarpmak gerekir; uzun yolun yakıt tüketimi ve masrafı bu iki adımı birlikte yapar.
Doğru orantı mı ters orantı mı? Ayırt etmenin kısa testi
İki çokluğun bölümü sabit kalıyorsa doğru orantı, çarpımı sabit kalıyorsa ters orantı vardır. "Biri artınca öteki de artıyor" gözlemi yetmez; artışın aynı oranda olması gerekir. Çarpım tablosunun her satırı bu yüzden bir doğru orantıdır: 7'ler satırındaki her sonuç, çarpanına bölündüğünde 7 verir.
| Çokluklar | İlişki | Sabit kalan |
|---|---|---|
| Alınan kilo ve ödenen tutar | Doğru orantı | Kilo fiyatı (bölüm) |
| Gidilen yol ve harcanan yakıt | Doğru orantı | 100 km'deki tüketim (bölüm) |
| İşçi sayısı ve işin süresi | Ters orantı | Toplam iş, işçi × gün (çarpım) |
| Hız ve yolculuk süresi | Ters orantı | Gidilen yol, hız × süre (çarpım) |
| Musluk sayısı ve dolma süresi | Ters orantı | Havuzun hacmi (çarpım) |
| Taksi mesafesi ve ücret | Orantı yok | Açılış ücreti yüzünden bölüm değişir |
| Çocuğun yaşı ve boyu | Orantı yok | Hiçbiri sabit değil |
Taksi örneği kolay karışır. Mesafe artınca ücret de artar ama açılış ücreti sabit eklendiği için 4 km'nin ücreti 2 km'nin tam iki katı olmaz; bu yüzden doğru orantı formülüyle hesaplanamaz. Sabit abonelik bedeli olan faturalar da böyledir.
Kararsız mı kaldınız? Bir çokluğu ikiye katlayıp düşünün: öteki de ikiye katlanıyorsa doğru, yarıya iniyorsa ters orantıdır; ikisi de olmuyorsa soru orantı sorusu değildir.
Ters orantı formülü ve işçi, musluk, hız problemleri
Ters orantıda iki çokluğun çarpımı sabittir ve bilinmeyen X = A × B ÷ C ile bulunur. 6 işçinin 10 günde bitirdiği iş 4 işçiyle 15 günde biter, çünkü iş toplam 60 işçi-gündür ve 60 ÷ 4 = 15.
| Soru | Orantı | X |
|---|---|---|
| 6 işçi bir işi 10 günde bitiriyorsa 4 işçi | 6 × 10 = 4 × X | 15 gün |
| 3 musluk havuzu 8 saatte dolduruyorsa 4 musluk | 3 × 8 = 4 × X | 6 saat |
| Saatte 90 km ile 4 saat süren yol saatte 120 km ile | 90 × 4 = 120 × X | 3 saat |
| 20 hayvana 30 gün yeten yem 25 hayvana | 20 × 30 = 25 × X | 24 gün |
| Günde 12 sayfa okuyan 15 günde bitirdiği kitabı günde 20 sayfayla | 12 × 15 = 20 × X | 9 gün |
Hız satırındaki mantık yolculuk planında da geçerlidir: yol aynı kaldıkça hız ile süre ters orantılıdır. Mesafe de değişiyorsa ortalama hıza göre varış süresini ayrıca hesaplamak gerekir.
İşçi sorusunu doğru orantıyla çözerseniz 10 × 4 ÷ 6 ≈ 6,67 gün bulursunuz; daha az işçiyle işin daha kısa sürmesi mantıksızdır. Sonucun yönüne bakmak bu hatayı hemen yakalar: işçi azaldıysa gün sayısı artmalı.
Farklı hızda iki musluk birlikte açılırsa
A musluğu havuzu 6 saatte, B musluğu 3 saatte dolduruyorsa ikisi birlikte 2 saatte doldurur. Bu soru tek bir ters orantıyla çözülmez, iki doğru orantıyla çözülür: 6 saatte A 1 havuz, B ise 3 saatte 1 havuz doldurduğundan 6 saatte 2 havuz doldurur. İkisi 6 saatte 3 havuz doldurduğuna göre 1 havuz 2 saat sürer.
2 ve 3 ile ters orantılı ne demek? Orantılı paylaştırma
İki sayının 2 ve 3 ile ters orantılı olması, birincinin 2 katının ikincinin 3 katına eşit olması demektir: 2a = 3b. Bu durumda a ile b, 3 ve 2 ile doğru orantılıdır. 1.200 TL 2 ve 3 ile ters orantılı paylaştırılırsa paylar 720 TL ve 480 TL olur.
Hesap iki adımdır. Önce ters orantılı sayıların tersleri alınır ve paydalar eşitlenir: 1/2 = 3/6, 1/3 = 2/6, yani paylar 3 ve 2 parça. Sonra toplam 5 parçaya bölünür: 5 parça 1.200 TL ise 3 parça 720 TL, 2 parça 480 TL. Kontrol: 2 × 720 ile 3 × 480 ikisi de 1.440 eder. Aynı tutar 2 ve 3 ile doğru orantılı paylaştırılsaydı sonuç tersine dönerdi: 480 TL ve 720 TL.
"4 ile ters orantılı" ifadesinde de sayının 4 katı sabittir: a × 4 = k, yani a = k ÷ 4. Üç sayı 2, 3 ve 4 ile ters orantılı ve toplamları 26 ise paydaları eşitlemek için 2, 3 ve 4'ün EKOK'u olan 12 kullanılır: 1/2, 1/3, 1/4 kesirleri 6/12, 4/12, 3/12 olur. 13 parçanın 6'sı 12, 4'ü 8, 3'ü 6 eder. EKOK'u elle bulmakta zorlanırsanız birden çok sayının EKOK değerini hesaplayabilirsiniz.
Oran nasıl hesaplanır, oran yüzdeye nasıl çevrilir?
Oran, iki çokluğun bölümüdür; a/b ya da a:b diye yazılır ve iki sayı EBOB'larına bölünerek sadeleştirilir. 24 kız ve 16 erkek öğrencinin olduğu sınıfta EBOB 8 olduğu için oran 24:16 = 3:2 olur. Her oran iki tam sayıyla yazılamaz: bütünün uzun parçaya oranının uzun parçanın kısa parçaya oranına eşit olduğu altın oranın tanımı ve hesabı bunun bilinen örneğidir.
Orandan yüzdeye geçerken paydanın ne olduğuna dikkat edin. 3:2 oranında kızlar sınıfın 3/5'i, yani %60'ıdır. Aynı oran "kızlar erkeklerin 1,5 katı" diye de okunur ve bu, kızların erkeklerden %50 fazla olduğu anlamına gelir. %60 bütüne göre pay, %50 ise bir sayının öbürüne göre yüzde farkı; soruda hangisinin istendiğine bakın.
Karışım oranları da aynı yolla hesaplanır. 1:4 oranında sulandırılacak bir şurubun 750 ml'lik şişesinde toplam 5 parçanın 1 parçası şuruptur: 5 parça 750 ml ise 1 parça 150 ml eder, kalan 600 ml sudur. Oranı 3/5 gibi kesir olarak sadeleştirmek ya da iki kesri karşılaştırmak için kesirleri sadeleştiren hesabı kullanabilirsiniz.
Birden fazla çokluk değişirse bileşik orantı nasıl çözülür?
Bileşik orantıda çokluklar tek tek ele alınır. Biri değişirken ötekiler sabit tutulur ve sonuç her adımda güncellenir. 5 işçi günde 8 saat çalışarak bir işi 12 günde bitiriyorsa 6 işçi günde 10 saat çalışarak 8 günde bitirir.
- İşçi 5'ten 6'ya çıkar, saat 8'de kalır: ters orantı, 5 × 12 ÷ 6 = 10 gün.
- Saat 8'den 10'a çıkar, işçi 6'da kalır: yine ters orantı, 8 × 10 ÷ 10 = 8 gün.
Kontrol için toplam işi karşılaştırın: 5 × 8 × 12 = 480 işçi-saat, 6 × 10 × 8 = 480 işçi-saat. İki taraf eşitse cevap doğrudur.
Adımlardan biri doğru orantı da olabilir. 4 makine 6 saatte 1.200 parça üretiyorsa 6 makine 6 saatte 1.800 parça, 5 saatte ise 1.500 parça üretir; burada iki adım da doğru orantıdır, çünkü makine ve saat arttıkça üretim artar.
Harita ölçeği de doğru orantıdır: 1:25.000 ölçekli haritada 4 cm, gerçekte 100.000 cm yani 1 km eder. Alan hesabında ise ölçek karesiyle büyür; haritadaki alanın gerçek alana çevrilmesi bu yüzden ayrı bir adım ister.
Sık sorulan sorular
Oran orantı nasıl hesaplanır?
Önce çoklukların aynı yönde mi (doğru) ters yönde mi (ters) değiştiğine bakılır. Doğru orantıda içler dışlar çarpımı, ters orantıda karşılıklı çarpımların eşitliği kullanılır.
Doğru orantı ile ters orantı nasıl ayırt edilir?
Birini artırdığınızda diğeri de artıyorsa doğru (kilo ve fiyat), azalıyorsa ters orantıdır (işçi sayısı ve iş süresi).
İçler dışlar çarpımı nedir?
a/b = c/d eşitliğinde a × d = b × c olmasıdır. Bilinmeyeni yalnız bırakmak için kullanılır.
Oran orantı formülleri nelerdir?
Doğru orantıda A ÷ B = C ÷ X olduğundan X = B × C ÷ A; ters orantıda A × B = C × X olduğundan X = A × B ÷ C. 5 kalem 60 TL ise 8 kalem 60 × 8 ÷ 5 = 96 TL eder.
4 ile ters orantılı ne demek?
Bir çokluğun 4 ile ters orantılı olması, o çokluk ile 4'ün çarpımının sabit bir k sayısına eşit olmasıdır: x = k ÷ 4. Bu, x'in 1/4 ile doğru orantılı olmasıyla aynı anlama gelir.
Kaynak ve yöntem
Hesap tarayıcınızda yapılır; girdiğiniz değerler sunucuya gönderilmez ve kaydedilmez. Formüller her içerik kontrolünde test edilir.
Bu sayfa hakkında
- Hazırlayan
- HesapYapın yayın ekibi
- Son güncelleme
- Yöntem
- Formüller resmî kaynaklarla karşılaştırılır ve otomatik testlerle denetlenir. Yöntem ve kaynaklar
- Düzeltme
- Hata bildirimleri kaynağıyla kontrol edilir, düzeltmeler değişiklik günlüğünde yayımlanır. Hata bildirin
- Öneri
- Aradığınız hesaplama sitede yok mu? Araç önerin