Nasıl hesaplanır?
C(n, r) = n! ÷ (r! × (n − r)!)Örnek: C(5, 2) = 120 ÷ (2 × 6) = 10
C(n, r) = C(n, n − r)Örnek: C(10, 8) = C(10, 2) = 45
Sık aranan kombinasyonlar
| Soru | Cevap |
|---|---|
| C(5, 2) kaçtır? | 10 |
| C(10, 3) kaçtır? | 120 |
| C(6, 3) kaçtır? | 20 |
| 49'dan 6'lı kombinasyon | 13.983.816 |
| 52 kartlık desteden 5 kart kaç şekilde seçilir? | 2.598.960 |
Kombinasyon formülü ve hazır tablo: 5'in 3'lü, 6'nın 3'lü kombinasyonu kaç?
Kombinasyon formülü C(n, r) = n! ÷ (r! × (n − r)!) şeklindedir ve n elemandan sırası önemsiz r eleman seçmenin kaç yolu olduğunu verir. 5'in 3'lü kombinasyonu 10, 6'nın 3'lü kombinasyonu 20, 10'un 5'li kombinasyonu 252 eder.
Elle hesaplarken faktöriyellerin tamamını yazmanıza gerek yok. Pay kısmında n'den başlayıp r tane azalan sayı çarpılır, sonuç r!'e bölünür: C(10, 3) = (10 × 9 × 8) ÷ (3 × 2 × 1) = 120. Aşağıdaki tablo, sınav sorularında ve günlük hesaplarda en çok karşılaşılan değerleri gösteriyor. Satır n, sütun r.
| n | r = 1 | r = 2 | r = 3 | r = 4 | r = 5 |
|---|---|---|---|---|---|
| 2 | 2 | 1 | – | – | – |
| 3 | 3 | 3 | 1 | – | – |
| 4 | 4 | 6 | 4 | 1 | – |
| 5 | 5 | 10 | 10 | 5 | 1 |
| 6 | 6 | 15 | 20 | 15 | 6 |
| 7 | 7 | 21 | 35 | 35 | 21 |
| 8 | 8 | 28 | 56 | 70 | 56 |
| 9 | 9 | 36 | 84 | 126 | 126 |
| 10 | 10 | 45 | 120 | 210 | 252 |
Tablodan sık sorulan birkaç değer: 5'in 2'li kombinasyonu 10, 6'nın 2'li kombinasyonu 15, 4'ün 2'li kombinasyonu 6, 4'ün 3'lü kombinasyonu 4, 3'ün 1'li kombinasyonu 3. r sütunu 5'te bitiyor, çünkü r'si daha büyük olanlar simetriyle bu tabloya iner: C(10, 7), C(10, 3) ile aynıdır ve 120 eder.
Tablo dışındaki bir değer için n ve r'yi araca yazmanız yeterli. Örneğin 10'un 5'li kombinasyonu adım adım çözümüyle açılır.
Permütasyon ile kombinasyon arasındaki fark: sıra ne zaman önemli?
Seçtiğiniz kişilere ya da nesnelere farklı rol, sıra veya konum veriyorsanız permütasyon, yalnız bir grup oluşturuyorsanız kombinasyon kullanırsınız. Aynı 10 kişiden 2 kişilik ekip 45 farklı biçimde, başkan ve yardımcısı ise 90 farklı biçimde seçilir.
Karar vermek için şu soruyu sorun: seçilenlerin yerini değiştirince yeni bir sonuç çıkıyor mu? A ile B'nin nöbet ekibi, B ile A'nın ekibiyle aynıdır; ama A başkan, B yardımcı olduğunda görevler değiştiği için ikinci bir sonuç ortaya çıkar.
| Durum | Sıra önemli mi? | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|---|
| 10 kişilik gruptan 2 kişilik nöbetçi ekibi | Hayır | C(10, 2) | 45 |
| Aynı gruptan bir başkan ve bir başkan yardımcısı | Evet | P(10, 2) | 90 |
| 8 takımlı tek devreli ligde maç sayısı | Hayır | C(8, 2) | 28 |
| 8 takımlı çift devreli ligde (iç ve dış saha) maç sayısı | Evet | P(8, 2) | 56 |
| 10 sorudan cevaplanacak 4 sorunun seçimi | Hayır | C(10, 4) | 210 |
| 0-9 rakamlarıyla, rakamları farklı 4 haneli şifre | Evet | P(10, 4) | 5.040 |
İki sonuç her zaman P(n, r) = C(n, r) × r! bağıntısıyla birbirine bağlıdır. 10 sorudan 4'ünü seçmenin 210 yolu var. Seçilen 4 soru 24 farklı sırada dizilebildiği için 4 haneli şifre sayısı 210 × 24 = 5.040 olur. Çift devreli ligde de her eşleşme iki kez oynandığından maç sayısı tek devrelinin iki katıdır.
Sıralı diziliş gereken sorularda permütasyon hesaplama aracında P(n, r) değerini doğrudan bulabilirsiniz. Şifre örneğinde rakam tekrar edebiliyorsa soru ne kombinasyon ne permütasyondur: her hane için 10 seçenek olduğundan cevap 10 × 10 × 10 × 10 çarpımıdır.
Kombinasyon kuralları ve kısa yollar
En çok işe yarayan üç kural simetri, toplama kuralı ve satır toplamıdır. C(n, r) = C(n, n − r) olduğundan C(20, 17) yerine C(20, 3) hesaplanır ve ikisi de 1.140 eder.
Toplama kuralı (Pascal kuralı) bir kombinasyonu bir küçük n'li iki kombinasyonun toplamına böler: C(n, r) = C(n − 1, r − 1) + C(n − 1, r). Örneğin C(7, 3) = C(6, 2) + C(6, 3) = 15 + 20 = 35. Mantığı şöyle: 7 kişiden 3 kişi seçerken belirli bir kişi ya ekiptedir (kalan 6 kişiden 2 seçilir) ya da değildir (6 kişiden 3 seçilir).
Bir n için bütün kombinasyonların toplamı 2ⁿ'dir. 6 elemanlı bir kümede 0'dan 6'ya kadar bütün seçimlerin toplamı 1 + 6 + 15 + 20 + 15 + 6 + 1 = 64, bu da 2⁶ = 64 demektir. Her eleman için "alındı" ya da "alınmadı" diye iki seçenek olduğundan bu, kümenin bütün alt kümelerinin sayısıdır. NIST'in matematiksel işlevler kütüphanesi bu eşitlikleri binom katsayılarının temel özellikleri olarak verir.
Sık kullanılan kısa yollar: C(n, 1) = n, C(n, n − 1) = n ve C(n, 2) = n × (n − 1) ÷ 2. Sonuncusu tokalaşma ve maç sayısı sorularının hepsini çözer: 12 kişi birbiriyle birer kez tokalaşırsa 12 × 11 ÷ 2 = 66 tokalaşma olur.
Tekrarlı kombinasyon
Aynı türden birden fazla seçilebiliyorsa formül değişir: n türden r tane seçmenin yolu C(n + r − 1, r)'dir. 3 çeşit dondurmadan 2 top alırken iki top aynı çeşit olabiliyorsa seçenek sayısı C(4, 2) = 6 olur; çeşitler farklı olmak zorundaysa C(3, 2) = 3. Aradaki 3 fark, aynı çeşitten iki top alınan durumlardır. Araçta bu hesap için n kutusuna n + r − 1 yazın.
Kombinasyon açılımı: binom katsayıları ve Pascal üçgeni
(a + b)ⁿ ifadesi açıldığında her terimin katsayısı bir kombinasyondur: aⁿ⁻ᵏbᵏ teriminin katsayısı C(n, k)'dir. (a + b)⁵ = a⁵ + 5a⁴b + 10a³b² + 10a²b³ + 5ab⁴ + b⁵.
Bu katsayılar alt alta yazıldığında Pascal üçgeni çıkar. Her satırdaki bir sayı, üst satırda hemen üstündeki iki sayının toplamıdır; yukarıdaki toplama kuralının görünen hâli budur.
| n | C(n, 0) … C(n, n) | Satır toplamı (2ⁿ) |
|---|---|---|
| 0 | 1 | 1 |
| 1 | 1 1 | 2 |
| 2 | 1 2 1 | 4 |
| 3 | 1 3 3 1 | 8 |
| 4 | 1 4 6 4 1 | 16 |
| 5 | 1 5 10 10 5 1 | 32 |
| 6 | 1 6 15 20 15 6 1 | 64 |
Katsayısı 1 olmayan terimlerde kombinasyon, sabitin kuvvetiyle çarpılır. (x + 2)⁵ açılımında x³'lü terim C(5, 2) × 2² × x³ biçimindedir ve C(5, 2) = 10 olduğundan katsayı 40 bulunur. Sık yapılan hata, kombinasyonu yazıp 2'nin kuvvetini unutmaktır. Bu örnekte 2², yani 4 çarpanı atlanırsa katsayı 10 bulunur.
Kombinasyon soruları: çözümlü örnekler
Kombinasyon sorularının çoğu dört kalıptan birine uyar: düz seçim, iki gruptan ayrı ayrı seçim (çarpma), "en az bir" koşulu (tümleyen) ve geometri. Aşağıdaki örneklerde 6 kadın ve 4 erkekten oluşan 10 kişilik bir grup kullanılıyor.
- 2 kadın ve 1 erkekten oluşan 3 kişilik komisyon: kadınlar C(6, 2), erkekler C(4, 1) yoldan seçilir ve iki sayı çarpılır. Cevap 15 × 4 = 60.
- En az 1 kadın bulunan 3 kişilik komisyon: bütün seçimlerden hiç kadın olmayanlar çıkarılır. C(10, 3) − C(4, 3) = 120 − 4 = 116.
- 12 kişilik bir toplantıda herkes birbiriyle birer kez tokalaşıyor: her tokalaşma 2 kişilik bir seçimdir, C(12, 2) = 66.
- Düzgün sekizgenin köşegen sayısı: 8 köşeden seçilen her ikili bir doğru parçası verir, bunların 8'i kenardır. C(8, 2) − 8 = 20.
- Herhangi üçü aynı doğru üzerinde olmayan 7 noktadan 35 üçgen ve 21 doğru çizilir: C(7, 3) ve C(7, 2).
"En az bir" sorusunu iki yoldan çözüp sonucu karşılaştırın. İkinci örnekte 1, 2 ve 3 kadınlı komisyonları tek tek sayarsanız C(6, 1) × C(4, 2) + C(6, 2) × C(4, 1) + C(6, 3) × C(4, 0) = 116 bulunur, yani tümleyen yöntemiyle aynı sonuç. İki cevap tutmuyorsa bir durum iki kez sayılmış ya da atlanmıştır.
En sık yapılan hata, "en az bir kadın" için önce 1 kadını C(6, 1), sonra kalan 2 kişiyi 9 kişiden C(9, 2) yoldan seçmektir. Bu yol 216 verir ve aynı komisyonu birden fazla kez sayar.
Kombinasyonla olasılık hesabı: kart destesi örneği
Olasılık, istenen seçimlerin sayısının bütün seçimlerin sayısına bölümüdür ve iki sayı da kombinasyonla bulunur. 52 kartlık desteden 5 kart 2.598.960 farklı biçimde çekilir.
Bu 5 kartta tam 2 as olması için 4 astan 2'si, as olmayan 48 karttan 3'ü seçilir: C(4, 2) × C(48, 3) = 6 × 17.296 = 103.776. Olasılık 103.776 ÷ 2.598.960 olur, yani yaklaşık %3,99. Dört asın birden gelmesi için 4 asın hepsi ve kalan 48 karttan 1 kart seçilir, bu da yalnız 48 el demektir. Kesri yüzde karşılığına çeviren hesapla oranı okunur hâle getirebilirsiniz.
Aynı mantık sayı çekilişlerinde de geçerlidir. 49 sayıdan 6'sının çekildiği bir çekilişte tek bir 6'lı seçimin çıkan sayılarla tamamen aynı olma olasılığı 1 ÷ 13.983.816'dır. 49'dan 6'lı kombinasyon sayısını araçta görebilirsiniz. Bir oyunun gerçek olasılığı için n ve r'yi o oyunun resmî kuralından almanız gerekir.
İddaa sistem kuponundaki kolon sayısı da bir kombinasyondur: 6 maçlık sistem 4 kuponunda C(6, 4) = 15 kolon vardır. Maç ve sistem sayısına göre bu tabloyu iddaa sistem hesaplama sayfasında bulabilirsiniz; katılımcılar arasından adil kura çekmek içinse rastgele sayıyla çekiliş yapma yöntemi kullanılır.
Excel'de kombinasyon hesaplama ve büyük sayılar
Türkçe Excel'de kombinasyon =KOMBİNASYON(sayı; sayı_seçilen) işleviyle hesaplanır; =KOMBİNASYON(8; 2) sonucu 28'dir. Microsoft'un açıklamasına göre bağımsız değişkenlerin kesirli kısmı atılır ve seçilen sayı toplamdan büyükse işlev hata verir.
Kesirli kısmın atılması fark edilmeden yanlış sonuç verebilir: =KOMBİNASYON(8,9; 2) hata vermez, 8,9'u 8 sayar ve yine 28 döndürür. Hücrelerde başka bir formülün sonucu varsa değerin tam sayı olduğundan emin olun.
n büyüdükçe sonuç çok hızlı büyür. C(100, 2) yalnız 4.950 iken C(100, 50) 30 basamaklı bir sayıdır: 100891344545564193334812497256. Excel sayıları 15 anlamlı basamakla tuttuğu için bu değeri bilimsel gösterimde ve son basamakları sıfırlanmış olarak verir. Bu sayfadaki araç tam sayı aritmetiği kullandığından C(100, 50) değerinin bütün basamaklarını yuvarlamadan gösterir.
n! ÷ (r! × (n − r)!) formülünü olduğu gibi uygulamak, 100! gibi 158 basamaklı ara sonuçlar ürettiği için hesap makinelerinde taşmaya yol açabilir. Formülü önce sadeleştirmek (100 × 99 ÷ 2 gibi) bu sorunu ortadan kaldırır. Tek tek faktöriyel değerlerini hesaplamak gerekiyorsa ayrı bir araç var. Telefon ya da masaüstü hesap makinesinde nCr tuşu yoksa bilimsel hesap makinesinin hangi işlemleri yaptığını anlatan bölüme bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kombinasyon ile permütasyon farkı nedir?
Permütasyonda sıra önemlidir, kombinasyonda değildir. Aynı 3 kişiyi 3! = 6 farklı sırada dizmek permütasyonda 6 ayrı sonuç, kombinasyonda tek sonuçtur.
C(n, 0) ve C(n, n) kaçtır?
İkisi de 1'dir: hiç eleman seçmemenin de hepsini seçmenin de tek bir yolu vardır.
Kombinasyon hesap makinesinde nasıl yapılır?
Bilimsel hesap makinelerinde nCr tuşu vardır: önce n, sonra nCr, sonra r girilir. Bu araç aynı sonucu adım adım gösterir.
6'nın 2'li kombinasyonu kaçtır?
C(6, 2) = (6 × 5) ÷ (2 × 1) = 15'tir. 6 kişilik bir grupta herkes birbiriyle bir kez tokalaşırsa 15 tokalaşma olur.
Kaynak ve yöntem
- NIST DLMF §26.3: Binom katsayıları
- Ortaöğretim matematik dersi öğretim programı (MEB)
Hesap tarayıcınızda yapılır; girdiğiniz değerler sunucuya gönderilmez ve kaydedilmez. Formüller her içerik kontrolünde test edilir.
Bu sayfa hakkında
- Hazırlayan
- HesapYapın yayın ekibi
- Son güncelleme
- Yöntem
- Formüller resmî kaynaklarla karşılaştırılır ve otomatik testlerle denetlenir. Yöntem ve kaynaklar
- Düzeltme
- Hata bildirimleri kaynağıyla kontrol edilir, düzeltmeler değişiklik günlüğünde yayımlanır. Hata bildirin
- Öneri
- Aradığınız hesaplama sitede yok mu? Araç önerin