Nasıl hesaplanır?
n! = n × (n − 1) × … × 2 × 1Örnek: 5! = 5 × 4 × 3 × 2 × 1 = 120
0! = 1 ve n! = n × (n − 1)!Örnek: 6! = 6 × 120 = 720
Sık aranan faktöriyeller
| Soru | Cevap |
|---|---|
| 5 faktöriyel kaçtır? | 120 |
| 10 faktöriyel kaçtır? | 3.628.800 |
| 0 faktöriyel kaçtır? | 1 |
| 20 faktöriyel kaçtır? | 2.432.902.008.176.640.000 |
| 52 faktöriyel kaçtır? | 8,0658175 × 10⁶⁷ |
| 100 faktöriyel kaç basamaklıdır? | 9,3326215 × 10¹⁵⁷ |
0 faktöriyel kaçtır, neden 1'e eşittir?
0! = 1'dir; 1! de 1'dir. 0!'ın değeri bir tanımdır: faktöriyelle kurulan formüllerin n = 0'da da çalışması için 1 seçilmiştir. Aynı sonuca aşağıdaki üç yoldan da varılır.
Birinci yol geriye doğru bölmedir. Her faktöriyel bir öncekinin n katı olduğundan n! sayısını n'ye bölünce (n − 1)! bulunur. Bu bölmeyi 5!'ten başlatıp aşağı indiğinizde son adım 0!'ı verir:
| Bilinen | Bir alttaki | Sonuç |
|---|---|---|
| 5! = 120 | 4! = 120 ÷ 5 | 24 |
| 4! = 24 | 3! = 24 ÷ 4 | 6 |
| 3! = 6 | 2! = 6 ÷ 3 | 2 |
| 2! = 2 | 1! = 2 ÷ 2 | 1 |
| 1! = 1 | 0! = 1 ÷ 1 | 1 |
İkinci yol seçim sayısıdır. 5 kişiden 5 kişiyi seçmenin tek yolu vardır, yani C(5, 5) = 5! ÷ (5! × 0!) = 1 olmalıdır. 0! başka bir değer olsaydı bu sonuç bozulurdu. Kombinasyon kurallarındaki C(n, 0) = 1 eşitliği de aynı tanıma dayanır.
Üçüncü yol gama fonksiyonudur. NIST'in matematiksel işlevler kütüphanesi n! = Γ(n + 1) ve Γ(1) = 1 eşitliklerini birlikte verir; n = 0 yazınca 0! = Γ(1) = 1 çıkar.
"Sıfırla çarpılan her şey sıfırdır" diye 0! = 0 yazmak. 0! tanımında hiç çarpan yoktur, 0 ile çarpma yapılmaz. Çarpanı olmayan çarpımın değeri 1 kabul edilir; toplamada hiç terim yoksa sonucun 0 olması gibi.
1'den 20'ye faktöriyel tablosu: 5, 7, 10 ve 12 faktöriyel kaçtır?
5! = 120, 6! = 720, 7! = 5.040, 8! = 40.320, 10! = 3.628.800, 12! = 479.001.600 eder. 1'den 20'ye kadar bütün değerler aşağıda. Son iki sütun sonucun kaç basamaklı olduğunu ve sonunda kaç sıfır bulunduğunu gösterir.
| Faktöriyel | Değeri | Basamak | Sondaki sıfır |
|---|---|---|---|
| 1! | 1 | 1 | 0 |
| 2! | 2 | 1 | 0 |
| 3! | 6 | 1 | 0 |
| 4! | 24 | 2 | 0 |
| 5! | 120 | 3 | 1 |
| 6! | 720 | 3 | 1 |
| 7! | 5.040 | 4 | 1 |
| 8! | 40.320 | 5 | 1 |
| 9! | 362.880 | 6 | 1 |
| 10! | 3.628.800 | 7 | 2 |
| 11! | 39.916.800 | 8 | 2 |
| 12! | 479.001.600 | 9 | 2 |
| 13! | 6.227.020.800 | 10 | 2 |
| 14! | 87.178.291.200 | 11 | 2 |
| 15! | 1.307.674.368.000 | 13 | 3 |
| 16! | 20.922.789.888.000 | 14 | 3 |
| 17! | 355.687.428.096.000 | 15 | 3 |
| 18! | 6.402.373.705.728.000 | 16 | 3 |
| 19! | 121.645.100.408.832.000 | 18 | 3 |
| 20! | 2.432.902.008.176.640.000 | 19 | 4 |
Tabloyu okumanın kısa yolu, bir satırı bir öncekinden bulmaktır: 7! = 7 × 6! = 7 × 720 = 5.040. 14! = 87.178.291.200 gibi ortada kalan bir değeri unuttuğunuzda bir üst ya da bir alt satırdan bu yolla dönebilirsiniz.
Faktöriyel, farklı nesnelerin bir sıraya kaç biçimde dizilebildiğini sayar. 3 kitap bir rafa 6, 4 kişi bir banka 24, 8 farklı harf yan yana 40.320 farklı biçimde dizilir. Nesnelerin yalnız bir kısmı diziliyorsa, örneğin 10 kişiden ilk üç sıra belirleniyorsa, bu hesaba permütasyon ile sıralı diziliş sayısı denir.
8 harfli bir şifredeki harfler belli ve yalnız yerleri bilinmiyorsa deneme sayısı 40.320 ile sınırlıdır; şifrenin gücünü asıl belirleyen, her konumda kaç farklı karakter olabileceğidir. Bu farkı şifre uzunluğunun kırılma süresine etkisi bölümünde görebilirsiniz.
Kısa yoldan faktöriyel: 9! − 8! ve 10! ÷ 8! nasıl hesaplanır?
Faktöriyel sorularında büyük sayıları hiç hesaplamadan sadeleştirebilirsiniz, çünkü n! = n × (n − 1)! eşitliği büyük faktöriyeli küçüğün katı olarak yazar. 10! ÷ 8! = 10 × 9 × 8! ÷ 8! = 90 olur.
Toplama ve çıkarmada küçük faktöriyel ortak paranteze alınır. 9! − 8! = 9 × 8! − 8! = 8! × (9 − 1) = 8 × 40.320 = 322.560. 7! + 8! işleminde ortak çarpan 7!'dir: 7! × (1 + 8) = 9 × 5.040 = 45.360.
Denklem sorularında da aynı yol izlenir. n! ÷ (n − 2)! = 30 ise sol taraf n × (n − 1)'e sadeleşir; ardışık iki sayının çarpımı 30 olduğundan n = 6 bulunur. Kontrol: 6! ÷ 4! = 720 ÷ 24 = 30.
Ardışık faktöriyellerin toplamı
1! + 2! + … + n! toplamının kapalı bir formülü yoktur, terimler tek tek toplanır: 1! + 2! + 3! + 4! = 33, 1'den 10'a kadar toplam 4.037.913. 5!'ten itibaren her faktöriyel 0 ile bittiği için n ≥ 4 olduğunda toplamın son rakamı hep 3'tür. "Toplamın birler basamağı kaçtır" sorusunun cevabı budur.
Formülü olan toplam, her terimin kendi sayısıyla çarpıldığı hâldir: 1 × 1! + 2 × 2! + … + n × n! = (n + 1)! − 1. Her k × k! terimi (k + 1)! − k! farkına eşit olduğu için ara terimler birbirini götürür. n = 5 için 1 + 4 + 18 + 96 + 600 = 719, bu da 6! − 1 = 720 − 1'dir.
40, 47, 52 ve 100 faktöriyel kaç basamaklı, sonunda kaç sıfır var?
40! 48 basamaklıdır ve yaklaşık 8,1591528 × 10⁴⁷ eder; 52! 68, 100! 158 basamaklıdır. Bu büyüklükte sonuçlar bilimsel gösterimle yazılır, tam hâlleri araçta basamak basamak görünür.
| Faktöriyel | Değeri | Basamak | Sondaki sıfır |
|---|---|---|---|
| 25! | 15.511.210.043.330.985.984.000.000 | 26 | 6 |
| 30! | 2,6525286 × 10³² | 33 | 7 |
| 40! | 8,1591528 × 10⁴⁷ | 48 | 9 |
| 47! | 2,5862324 × 10⁵⁹ | 60 | 10 |
| 50! | 3,0414093 × 10⁶⁴ | 65 | 12 |
| 52! | 8,0658175 × 10⁶⁷ | 68 | 12 |
| 70! | 1,1978572 × 10¹⁰⁰ | 101 | 16 |
| 100! | 9,3326215 × 10¹⁵⁷ | 158 | 24 |
| 1000! | 4,0238726 × 10²⁵⁶⁷ | 2.568 | 249 |
47! yaklaşık 2,5862324 × 10⁵⁹, 52! ise 8,0658175 × 10⁶⁷ eder. 52 kartlık bir deste, kartları farklı sırada olacak biçimde tam 52! farklı şekilde dizilebilir.
Sondaki sıfırlar nasıl sayılır?
Sayının sonundaki her sıfır bir 10 çarpanından, yani bir 2 × 5 çiftinden gelir. 2 çarpanları 5'ten her zaman fazla olduğu için sıfır sayısını 5 çarpanları belirler. n'yi sırayla 5'e, 25'e, 125'e bölüp tam kısımları toplarsınız: 1000! için 200 + 40 + 8 + 1 = 249 sıfır.
25'e bölmenin nedeni, 25'in içinde iki tane 5 çarpanı olmasıdır. Bu yüzden 24!'in sonunda 4, 25!'in sonunda 6 sıfır vardır; tek adımda 2 sıfır birden eklenir. Bir sayının içinde kaç tane 5 bulunduğunu sayının asal çarpan ağacında görmek mümkündür.
Stirling yaklaşımı: büyük faktöriyeller yaklaşık nasıl hesaplanır?
Stirling formülüne göre n! ≈ √(2πn) × (n ÷ e)ⁿ olur ve n büyüdükçe bağıl hata yaklaşık 1 ÷ (12n) oranında küçülür. 10! için tahmin 3.598.695,6, gerçek değer 3.628.800'dür; fark %0,83 kadardır.
Formülü DLMF'nin 5.11.3 eşitliği gama fonksiyonu için verir. Aynı yerde verilen düzeltme terimiyle, yani tahmini (1 + 1 ÷ (12n)) ile çarparak hata binde birin çok altına iner. Tablodaki gerçek değerler bu sayfadaki araçtan, tahminler formülden hesaplandı.
| n | n! (araç) | Stirling tahmini | Bağıl hata | Düzeltmeli hata |
|---|---|---|---|---|
| 5 | 120 | 118 | %1,651 | %0,012 |
| 10 | 3.628.800 | 3.598.695,6 | %0,830 | %0,0032 |
| 20 | 2.432.902.008.176.640.000 | 2,4228 × 10¹⁸ | %0,416 | %0,00083 |
| 50 | 3,0414093 × 10⁶⁴ | 3,0363 × 10⁶⁴ | %0,167 | %0,00014 |
| 100 | 9,3326215 × 10¹⁵⁷ | 9,3248 × 10¹⁵⁷ | %0,083 | %0,000034 |
| 1000 | 4,0238726 × 10²⁵⁶⁷ | 4,0235 × 10²⁵⁶⁷ | %0,008 | %0,00000035 |
Tahmin her zaman gerçek değerden biraz küçüktür. 100! için hata %0,083, düzeltmeyle %0,000034 olur.
Formülün en pratik kullanımı basamak saymaktır. Basamak sayısı log₁₀(n!) değerinin tam kısmının 1 fazlasıdır ve Stirling'in logaritması kolayca hesaplanır: log₁₀(100!) ≈ 157,97 çıktığı için 100! 158 basamaklıdır, aracın verdiği 158 ile aynı.
Faktöriyel hesaplama algoritması: Python, C# ve taşma sınırı
Faktöriyel algoritması 1'den başlayan bir sonucu 2'den n'ye kadar her sayıyla çarpan tek bir döngüdür (sonuc = 1; for i = 2..n: sonuc = sonuc × i). n = 0 ve n = 1'de döngü hiç çalışmaz ve sonuç 1 kalır, bu da 0! = 1 tanımıyla uyumludur.
Özyinelemeli yazımda fonksiyon kendini bir küçük sayıyla çağırır: f(n) = n × f(n − 1), durma koşulu f(0) = 1. İki yazım aynı sonucu verir; döngü çok büyük n'de çağrı yığınını doldurmadığı için daha güvenlidir.
Asıl sorun sonucun sığdığı sayı türüdür. Microsoft'un C# belgesine göre long türü en çok 9.223.372.036.854.775.807 değerini tutar; bu da 2⁶³ − 1'dir ve üslü sayılar tablosundaki 2⁶³ = 9.223.372.036.854.775.808 değerinden 1 eksiktir. 20! = 2.432.902.008.176.640.000 bu sınıra sığar, 21! = 51.090.942.171.709.440.000 sığmaz. C#'ta daha büyük değerler için BigInteger kullanılır.
Kayan noktalı sayı türü (IEEE 754 çift duyarlıklı, JavaScript'te Number, C#'ta double) en çok yaklaşık 1,8 × 10³⁰⁸ gösterebildiği için 170! = 7,2574156 × 10³⁰⁶ bu sınıra sığar, 171! = 1,2410181 × 10³⁰⁹ sığmaz. Python'un math.factorial fonksiyonu tam sayı döndürür ve bu sınıra takılmaz.
Üssü iki basamakla gösteren hesap makinelerinde en büyük sayı 10¹⁰⁰'ün hemen altıdır. 69! = 1,7112245 × 10⁹⁸ bu yüzden ekrana sığar, 70! = 1,1978572 × 10¹⁰⁰ hata verir. Bilimsel hesap makinesindeki x! tuşu bu yüzden küçük n'ler için uygundur; daha büyük değerler için sayfanın başındaki araç 10.000!'e kadar tam sonuç verir.
Kesirli ve negatif sayıların faktöriyeli olur mu?
Faktöriyel yalnız 0 ve pozitif tam sayılar için tanımlıdır; kesirli sayılar için yerine gama fonksiyonu kullanılır ve x! yerine Γ(x + 1) yazılır. Bu araç gama fonksiyonunu hesaplamaz.
En bilinen değer 1/2'nin "faktöriyeli"dir. DLMF'nin 5.4.6 eşitliğine göre Γ(1/2) = √π'dir. Γ(z + 1) = z × Γ(z) bağıntısı faktöriyeldeki n! = n × (n − 1)! kuralının aynısıdır, bu yüzden Γ(3/2) = 1/2 × √π ≈ 0,8862 olur. Bir adım daha uygulanınca 3,5 için Γ(4,5) = 3,5 × 2,5 × 1,5 × 0,5 × √π ≈ 11,6317 çıkar; bu değer 3! = 6 ile 4! = 24 arasındadır.
Negatif tam sayılarda (−1, −2, …) gama fonksiyonu da tanımsızdır, çünkü geriye doğru bölme 0!'dan sonra 0'a bölmeye varır: (−1)! = 0! ÷ 0 olmalıydı. Negatif kesirli sayılarda (−1/2 gibi) ise gama fonksiyonunun bir değeri vardır.
Sık sorulan sorular
0 faktöriyel neden 1'dir?
n! = n × (n − 1)! bağıntısının n = 1 için de geçerli olması gerekir: 1! = 1 × 0! olduğundan 0! = 1'dir. Hiç eleman olmayan kümenin tek bir dizilişi olduğu için de böyledir.
Negatif sayıların faktöriyeli var mı?
Hayır. Faktöriyel yalnız 0 ve pozitif tam sayılar için tanımlıdır. Ondalık sayılar için gama fonksiyonu kullanılır, bu araç onu hesaplamaz.
Faktöriyel nerede kullanılır?
Permütasyon ve kombinasyon hesaplarında, olasılıkta ve seri açılımlarında. Örneğin 5 kişi bir sıraya 5! = 120 farklı şekilde dizilir.
7 faktöriyel kaçtır?
7! = 7 × 6 × 5 × 4 × 3 × 2 × 1 = 5.040'tır. 6! = 720 biliniyorsa kısa yol 7 × 720 = 5.040'tır.
Kaynak ve yöntem
- NIST DLMF §5.2: Faktöriyel ve gama fonksiyonu tanımı
- Ortaöğretim matematik dersi öğretim programı (MEB)
Hesap tarayıcınızda yapılır; girdiğiniz değerler sunucuya gönderilmez ve kaydedilmez. Formüller her içerik kontrolünde test edilir.
Bu sayfa hakkında
- Hazırlayan
- HesapYapın yayın ekibi
- Son güncelleme
- Yöntem
- Formüller resmî kaynaklarla karşılaştırılır ve otomatik testlerle denetlenir. Yöntem ve kaynaklar
- Düzeltme
- Hata bildirimleri kaynağıyla kontrol edilir, düzeltmeler değişiklik günlüğünde yayımlanır. Hata bildirin
- Öneri
- Aradığınız hesaplama sitede yok mu? Araç önerin