Nasıl hesaplanır?
aⁿ = a × a × … × a (n tane)Örnek: 3⁴ = 3 × 3 × 3 × 3 = 81
a⁻ⁿ = 1 ÷ aⁿ ve a⁰ = 1 (a ≠ 0)Örnek: 5⁻² = 1 ÷ 25 = 0,04
a^(p/q) = (q. dereceden kök a)^pÖrnek: 8^(2/3) = (∛8)² = 4
Sık aranan kuvvetler
| Soru | Cevap |
|---|---|
| 2 üzeri 10 kaçtır? | 1.024 |
| 10 üzeri 6 kaçtır? | 1.000.000 |
| 2 üzeri eksi 3 kaçtır? | 0,125 |
| (−2) üzeri 5 kaçtır? | −32 |
| 27 üzeri 1/3 kaçtır? | 3 |
| 2 üzeri 64 kaçtır? | 18.446.744.073.709.551.616 |
2 üssü 10, 3 üssü 5 kaç eder? Üslü sayılar tablosu
2¹⁰ = 1.024, 3⁵ = 243, 3⁴ = 81, 5⁴ = 625 eder. Taban, üs kadar kendisiyle çarpılır: 3⁴ = 3 × 3 × 3 × 3 = 81. Kareler 1'den 10'a kadar çarpım tablosunda sayının kendi satırıyla sütununun kesiştiği yerde durur: 7² = 49.
| Üs | 2ⁿ | 3ⁿ | 4ⁿ | 5ⁿ |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 2 | 4 | 9 | 16 | 25 |
| 3 | 8 | 27 | 64 | 125 |
| 4 | 16 | 81 | 256 | 625 |
| 5 | 32 | 243 | 1.024 | 3.125 |
| 6 | 64 | 729 | 4.096 | 15.625 |
| 7 | 128 | 2.187 | 16.384 | 78.125 |
| 8 | 256 | 6.561 | 65.536 | 390.625 |
| 9 | 512 | 19.683 | 262.144 | 1.953.125 |
| 10 | 1.024 | 59.049 | 1.048.576 | 9.765.625 |
| Üs | 6ⁿ | 7ⁿ | 8ⁿ | 9ⁿ |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| 2 | 36 | 49 | 64 | 81 |
| 3 | 216 | 343 | 512 | 729 |
| 4 | 1.296 | 2.401 | 4.096 | 6.561 |
| 5 | 7.776 | 16.807 | 32.768 | 59.049 |
| 6 | 46.656 | 117.649 | 262.144 | 531.441 |
2'nin daha büyük kuvvetleri de sık aranıyor: 2¹¹ = 2.048, 2¹² = 4.096, 2¹³ = 8.192, 2¹⁴ = 16.384, 2¹⁵ = 32.768, 2¹⁶ = 65.536, 2²⁰ = 1.048.576. 4096 hem 2¹², hem 4⁶, hem 8⁴'tür; aynı sayı birden fazla tabanda üslü yazılabilir. 2⁶⁴ tam olarak 18.446.744.073.709.551.616 eder.
Üs büyüdükçe sonuç hızla uzar. 2 üssü 365 110 basamaklı bir sayıdır, araç bunu 7,5153363 × 10¹⁰⁹ diye bilimsel gösterimle yazar ve ilk 20 ile son 10 basamağı ayrıca verir. 10'un kuvvetlerinde üs, 1'in arkasındaki sıfır sayısıdır: 10⁶ = 1.000.000.
Üslü sayılarda toplama ve çıkarma nasıl yapılır?
Tabanı ve üssü aynı olan terimler, katsayıları toplanarak ya da çıkarılarak birleştirilir: 3 · 2⁵ + 5 · 2⁵ = 8 · 2⁵ = 256. Üsler farklıysa iş değişir. Üsler toplanmaz; küçük kuvvet ortak paranteze alınır ya da her terim ayrı hesaplanır.
| İşlem | Ortak parantez | Sonuç | Terimler ayrı hesaplanınca |
|---|---|---|---|
| 3 · 2⁵ + 5 · 2⁵ | (3 + 5) · 2⁵ = 8 · 2⁵ | 256 | 3 · 32 + 5 · 32 |
| 2⁵ + 2⁷ | 2⁵ · (1 + 2²) = 2⁵ · 5 | 160 | 32 + 128 |
| 3⁶ − 3⁴ | 3⁴ · (3² − 1) = 3⁴ · 8 | 648 | 729 − 81 |
| 5 · 10³ − 2 · 10³ | (5 − 2) · 10³ = 3 · 10³ | 3.000 | 1.000 × 5 − 1.000 × 2 |
| 4² + 4³ + 4⁴ | 4² · (1 + 4 + 4²) = 4² · 21 | 336 | 16 + 64 + 256 |
Son sütun kontrol yoludur: her terimi ayrı hesaplayıp toplayınca aynı sonuç çıkmalı. Tabanlar farklıysa (2³ + 3²) birleştirme yolu yoktur, 8 + 9 = 17 diye tek tek hesaplarsınız.
Toplamada üsler toplanmaz. 2³ + 2³ = 8 + 8 = 16 eder ve bu 2⁴'tür; 2⁶ ise 64. Aynı terimden iki tane olduğu için sonuç 2 · 2³ = 2⁴ olur. Üslerin toplandığı işlem çarpmadır.
Üslü sayılarda çarpma, bölme ve kuvvetin kuvveti
Tabanlar aynıysa çarpmada üsler toplanır, bölmede çıkarılır: 2³ · 2⁴ = 2⁷ = 128, 3⁵ ÷ 3² = 3³ = 27. Üsler aynı, tabanlar farklıysa tabanlar çarpılır: 2³ · 5³ = 10³ = 1.000.
| Kural | Örnek | Sonuç | Ne yapılır |
|---|---|---|---|
| aᵐ · aⁿ = aᵐ⁺ⁿ | 2³ · 2⁴ = 2⁷ | 128 | üsler toplanır |
| aᵐ ÷ aⁿ = aᵐ⁻ⁿ | 3⁵ ÷ 3² = 3³ | 27 | üsler çıkarılır |
| aⁿ · bⁿ = (a · b)ⁿ | 2³ · 5³ = 10³ | 1.000 | tabanlar çarpılır |
| aⁿ ÷ bⁿ = (a ÷ b)ⁿ | 6³ ÷ 2³ = 3³ | 27 | tabanlar bölünür |
| (aᵐ)ⁿ = aᵐ·ⁿ | (2³)² = 2⁶ | 64 | üsler çarpılır |
| a⁰ = 1 (a ≠ 0) | 7⁰ = 1 | 1 | sıfırıncı kuvvet |
Taban da üs de farklıysa? Önce tabanları aynı sayının kuvveti olarak yazmayı deneyin; 4³ · 8² işleminde 4 = 2², 8 = 2³ yazılır: 2⁶ · 2⁶ = 2¹² = 4.096. Büyük tabanları asal çarpanlarına ayırmak bu eşitlemeyi kolaylaştırır; 72 = 2³ · 3² gibi.
Parantezli yazımda üsler çarpılır: (2³)² = 2⁶ = 64. Parantez yoksa üstteki üs önce hesaplanır: 2 üzeri 3² = 2⁹ = 512. Arada 8 kat fark vardır.
Eksi üslü sayılar ve negatif sayının negatif kuvveti
Negatif üs, sayının ters çevrilip pozitif üsle kuvvetinin alınmasıdır: 2⁻³ = 1 ÷ 2³ = 0,125. Üsteki eksi, sonucu negatif yapmaz. Yalnız "1 bölü" demektir; taban pozitifse sonuç da pozitiftir ve taban 1'den büyükse sonuç 0 ile 1 arasına düşer, bu yüzden 10⁻³ gibi ifadeler milimetre, miligram gibi küçük birimlerin yazımında kullanılır.
| İfade | Anlamı | Değer |
|---|---|---|
| 2 üzeri −1 | 1 ÷ 2 | 0,5 |
| 2 üzeri −2 | 1 ÷ 2² | 0,25 |
| 2 üzeri −3 | 1 ÷ 2³ | 0,125 |
| 2 üzeri −4 | 1 ÷ 2⁴ | 0,0625 |
| 5 üzeri −2 | 1 ÷ 5² | 0,04 |
| 10 üzeri −3 | 1 ÷ 10³ | 0,001 |
| 10 üzeri −6 | 1 ÷ 10⁶ | 0,000001 |
| 3 üzeri −1 | 1 ÷ 3 | 0,3333333333 |
| 0,2 üzeri −2 | 1 ÷ 0,2² = 5² | 25 |
| 0,5 üzeri −3 | 1 ÷ 0,5³ = 2³ | 8 |
Taban 1'den küçükse negatif üs sonucu büyütür. 0,2⁻² = 25 çıkar, çünkü 0,2 = 1/5'tir ve ters çevrilince 5² kalır. 10'un negatif kuvvetleri ondalık basamak sayısını verir: 10⁻⁶ = 0,000001, yani milyonda bir.
Negatif tabanda parantez işareti belirler
(−2)⁵ = −32, (−2)⁴ = 16. Tek kuvvette eksi kalır, çift kuvvette eksiler birbirini götürür. Parantez yoksa durum değişir: −2⁴ önce 2⁴ hesaplanıp başına eksi konarak okunur ve −16 eder; araca taban olarak −2 yazdığınızda ise parantezli biçim hesaplanır.
Negatif sayının negatif kuvvetinde iki kural art arda uygulanır: (−2)⁻³ = 1 ÷ (−2)³ = −0,125, (−2)⁻² = 1 ÷ (−2)² = 0,25. İşareti yine üssün tek ya da çift olması belirler.
Kesirli üslü sayılar ve köklü sayıyı üslü sayıya çevirme
Kesirli üste payda kökün derecesini, pay kuvveti gösterir: a^(p/q) = (q. dereceden kök a)^p. 8^(2/3) = (∛8)² = 2² = 4. Köklü sayıyı üslüye çevirmek için de aynı kural tersten okunur: √x = x^(1/2), ∛x² = x^(2/3).
| Üslü yazım | Köklü yazım | Değer |
|---|---|---|
| 9^(1/2) | √9 | 3 |
| 27^(1/3) | ∛27 | 3 |
| 8^(2/3) | (∛8)² | 4 |
| 16^(3/4) | (∜16)³ | 8 |
| 32^(2/5) | (⁵√32)² | 4 |
| 4^(−1/2) | 1 ÷ √4 | 0,5 |
| 2^(1/2) | √2 | 1,414213562 |
| −8^(1/3) | ∛(−8) | −2 |
| −8^(2/3) | (∛(−8))² | 4 |
Çarpma kuralları kesirli üste de geçerli olduğu için farklı dereceden kökler birleştirilebilir: √2 · ∛2 = 2^(1/2 + 1/3) = 2^(5/6) ≈ 1,7818. Aracın üs kutusuna 5/6 yazarak aynı sonucu alırsınız. Sonucu 2 üzeri 5/6 hesabında ondalık olarak görürsünüz; kök biçiminde sadeleştirilmiş sonuç için küpkök ve üst dereceden köklerin sadeleştirilmesine bakın.
Tek dereceli kök negatif sayıda tanımlıdır, bu yüzden (−8)^(1/3) = −2 çıkar. Payda çiftse reel sonuç yoktur; (−16)^(1/4) yazınca araç "Negatif sayının 4. dereceden kökü reel sayı değildir (çift dereceli kök)" uyarısını verir. Üssü 0,5 gibi ondalık yazarsanız araç kesri tanıyamaz: "Negatif tabanın ondalık kuvveti reel sayı değildir" der ve üssü 1/3 gibi kesir yazmanızı ister.
Bir sayıyı üslü sayı olarak yazma: 4096 kaçın kuvveti?
Sayıyı tabana art arda bölersiniz; 1'e ulaşana kadar kaç kez böldüyseniz üs odur. 4096 ikiye 12 kez bölünür (4.096, 2.048, 1.024, 512, 256, 128, 64, 32, 16, 8, 4, 2, 1), dolayısıyla 4096 = 2¹². Bölme bir adımda tam çıkmazsa sayı o tabanın tam kuvveti değildir.
Çok büyük ve çok küçük sayılar 10'un kuvvetiyle yazılır. 3.000.000 = 3 × 10⁶ (10⁶ = 1.000.000), 0,00045 = 4,5 × 10⁻⁴ (10⁻⁴ = 0,0001). Virgülü sola kaydırdıkça üs artar, sağa kaydırdıkça azalır.
Sayı tam kuvvet değilse üssü deneme ile ya da logaritmayla bulursunuz. 2⁹ = 512, 2¹⁰ = 1.024 olduğu için 1.000'i geçen ilk kuvvet 10'dur. Tam ondalık üs gerekiyorsa bir sayının logaritmasını hesaplayarak üssü doğrudan bulabilirsiniz.
Üslü sayı günlük hesapta da karşınıza çıkar: her yıl yüzde 10 artan bir tutar 10 yılda 1,1¹⁰ ≈ 2,594 katına çıkar. Faiz üstüne faiz işleyen hesabın formülü budur; bileşik faizin örnekle hesaplanışında aynı kuvvet adım adım kullanılır.
Excel'de ve hesap makinesinde üs alma
Excel'de üs için ^ işleci ya da KUVVET işlevi kullanılır: =2^10 ve =KUVVET(2;10) aynı sonucu, 1.024'ü verir. Kesirli üs parantezle yazılır: =8^(2/3).
Excel'in işleç önceliği tablosunda olumsuzlama (−1'deki eksi) üs almadan önce gelir. Bu yüzden Excel =-2^2 formülünü (−2)² diye okur ve 4 verir; matematikte ise −2² = −4 kabul edilir. Karenin eksisini istiyorsanız =-(2^2) yazın.
Bilimsel hesap makinelerinde üs tuşu çoğunlukla xʸ ya da ^ işaretini taşır. Hesap makinesinde parantez, üs ve kökün sırası ayrı bir bölümde anlatılıyor. Çok büyük sonuçlar ekranda 7,5153363E+109 gibi görünür. Buradaki E+109, × 10¹⁰⁹ demektir; 2³⁶⁵'in değeri de budur.
Sık sorulan sorular
Bir sayının 0. kuvveti neden 1'dir?
aⁿ ÷ aⁿ = aⁿ⁻ⁿ = a⁰ olur ve bir sayının kendisine bölümü 1'dir. Bu kural a sıfırdan farklıyken geçerlidir; 0⁰ belirsiz kabul edilir.
Negatif üs nasıl hesaplanır?
Tabanın ters çevrilmiş hâlinin pozitif kuvveti alınır: 4⁻² = 1 ÷ 4² = 1 ÷ 16 = 0,0625.
Kesirli üs ne anlama gelir?
Paydası kökün derecesini, payı kuvveti gösterir. 16^(3/4), 16'nın dördüncü dereceden kökünün (2) küpüdür, yani 8'dir.
Negatif sayının çift kuvveti neden pozitiftir?
Eksi çarpı eksi artı verir. Çift sayıda negatif çarpan birbirini götürür, tek sayıda olursa sonuç negatif kalır: (−3)² = 9, (−3)³ = −27.
Kaynak ve yöntem
- NIST DLMF §4.2: Logaritma ve kuvvet tanımları
- Ortaöğretim matematik dersi öğretim programı (MEB)
Hesap tarayıcınızda yapılır; girdiğiniz değerler sunucuya gönderilmez ve kaydedilmez. Formüller her içerik kontrolünde test edilir.
Bu sayfa hakkında
- Hazırlayan
- HesapYapın yayın ekibi
- Son güncelleme
- Yöntem
- Formüller resmî kaynaklarla karşılaştırılır ve otomatik testlerle denetlenir. Yöntem ve kaynaklar
- Düzeltme
- Hata bildirimleri kaynağıyla kontrol edilir, düzeltmeler değişiklik günlüğünde yayımlanır. Hata bildirin
- Öneri
- Aradığınız hesaplama sitede yok mu? Araç önerin