Nasıl hesaplanır?
φ = (1 + √5) ÷ 2 = 1,6180339887…Örnek: φ² = φ + 1 = 2,618…
Uzun = toplam ÷ φ; kısa = toplam − uzunÖrnek: 100 ÷ 1,618 = 61,8034
Toplam = uzun × φ = kısa × φ²Örnek: 10 × 1,618 = 16,1803
Örnekler
| Soru | Cevap |
|---|---|
| 100 cm altın oran | Uzun 61,8034 · kısa 38,1966 |
| 1920 piksel altın oran bölme | Uzun 1.186,6253 · kısa 733,3747 |
| Uzun kenar 10 ise altın dikdörtgen | Kısa 6,1803 · toplam 16,1803 |
| Kısa kenarı 21 cm altın dikdörtgen | Uzun 33,9787 · toplam 54,9787 |
Altın oran kaçtır, formülü nereden gelir?
Altın oran φ = (1 + √5) ÷ 2 ≈ 1,6180339887 eder. √5 ≈ 2,2360679775 olduğundan (1 + 2,2360679775) ÷ 2 işlemi aynı sayıyı verir. Daha fazla basamak gerekiyorsa OEIS'in A001622 dizisi değeri 1,61803398874989484820… diye sürdürür; sayı irrasyoneldir, hiçbir kesirle tam yazılamaz.
Formül bir tanımdan çıkar. Öklid, Elementler'in VI. kitabında bir doğrunun "uç ve orta oranda" bölünmesini şöyle tanımlar: bütün doğru büyük parçaya nasıl oranlanıyorsa, büyük parça da küçüğe öyle oranlanır. Kısa parçayı 1, uzun parçayı x alırsanız toplam x + 1 olur ve tanım (x + 1) ÷ x = x ÷ 1 eşitliğine döner. Bu da x² = x + 1 denklemidir; pozitif kökü (1 + √5) ÷ 2'dir.
Denklemin iki sonucu hesapta işe yarar. φ² = φ + 1 olduğu için kısa kenarı 1 olan altın bölmede toplam 2,618, uzun parça 1,618 çıkar. 1 ÷ φ = φ − 1 olduğu için de uzun parçası 1 olan bölmede kısa parça 0,618 olur.
İkisi de doğrudur, bakış yönü farklıdır. Uzunu kısaya bölerseniz 1,6180339887, kısayı uzuna bölerseniz 0,618 bulursunuz; yüzde olarak uzun parça toplamın %61,8034'ü, kısa parça %38,1966'si eder.
Bir uzunluk altın orana nasıl bölünür? Hazır ölçü tablosu
Toplam uzunluğu φ'ye (≈ 1,6180339887) bölün; çıkan sayı uzun parçadır, toplamdan kalan kısa parçadır. 250 cm'lik bir duvarı bölmek isterseniz uzun parça 154,5085 cm, kısa parça 95,4915 cm olur.
| Toplam | Uzun parça | Kısa parça |
|---|---|---|
| 10 cm | 6,1803 | 3,8197 |
| 20 cm | 12,3607 | 7,6393 |
| 30 cm | 18,541 | 11,459 |
| 50 cm | 30,9017 | 19,0983 |
| 60 cm | 37,082 | 22,918 |
| 90 cm | 55,6231 | 34,3769 |
| 100 cm | 61,8034 | 38,1966 |
| 120 cm | 74,1641 | 45,8359 |
| 150 cm | 92,7051 | 57,2949 |
| 180 cm | 111,2461 | 68,7539 |
| 200 cm | 123,6068 | 76,3932 |
| 250 cm | 154,5085 | 95,4915 |
Bilinen ölçü toplam değil de parçalardan biriyse işlem yön değiştirir. Kısa kenarı 30 cm olan bir çerçevenin altın orandaki uzun kenarı 30 × φ = 48,541 cm'dir. Uzun parçası 50 cm olan bölmede kısa parça 50 ÷ φ = 30,9017 cm olur. Bu hesap, bilinen bir oranla bilinmeyen ölçüyü bulmanın özel bir hâlidir; oranı φ olmayan ölçülerde oran orantıyla bilinmeyen ölçüyü bulma yöntemi kullanılır.
Toplamı 1,618 ile çarpmak. 100 cm için 100 × 1,618 = 161,8 cm bulunur, bu bir bölme değildir: 100 cm uzun parça olsaydı toplamın ne olacağını söyler. Toplam biliniyorsa bölün, kısa parça biliniyorsa çarpın.
Fibonacci sayıları altın orana nasıl yaklaşır?
Ardışık iki Fibonacci sayısının oranı φ'ye yaklaşır: 89 ÷ 55 = 1,618182, 144 ÷ 89 = 1,617978. Fibonacci dizisinde her sayı önceki ikisinin toplamıdır (1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21 …) ve bu toplama kuralı, x² = x + 1 denkleminin sayılarla yazılmış hâlidir.
Tablonun üçüncü sütunu, kısa kenarı o Fibonacci sayısı olan altın dikdörtgenin uzun kenarını araçla verir. Gerçek Fibonacci sayısı ile bu değer arasındaki fark her adımda küçülür.
| Oran | Sonuç | Kısa kenar × φ | Fark |
|---|---|---|---|
| 2 ÷ 1 | 2 | 1,618 | 0,382 |
| 3 ÷ 2 | 1,5 | 3,2361 | 0,2361 |
| 5 ÷ 3 | 1,666667 | 4,8541 | 0,1459 |
| 8 ÷ 5 | 1,6 | 8,0902 | 0,0902 |
| 13 ÷ 8 | 1,625 | 12,9443 | 0,0557 |
| 21 ÷ 13 | 1,615385 | 21,0344 | 0,0344 |
| 34 ÷ 21 | 1,619048 | 33,9787 | 0,0213 |
| 55 ÷ 34 | 1,617647 | 55,0132 | 0,0132 |
| 89 ÷ 55 | 1,618182 | 88,9919 | 0,0081 |
| 144 ÷ 89 | 1,617978 | 144,005 | 0,005 |
| 233 ÷ 144 | 1,618056 | 232,9969 | 0,0031 |
| 377 ÷ 233 | 1,618026 | 377,0019 | 0,0019 |
Oranlar bir φ'nin altında, bir üstünde kalır: 3 ÷ 2 büyüktür, 5 ÷ 3 küçüktür, 8 ÷ 5 yine büyüktür. OEIS, φ'nin sürekli kesir açılımının yalnız 1'lerden oluştuğunu ve bu yüzden ardışık Fibonacci oranlarının φ'ye en yavaş yaklaşan kesirler olduğunu not eder.
Ters yön de çalışır. φ'nin 10. kuvveti üslü sayı olarak hesaplandığında 122,9918693 çıkar; bunu √5'e bölünce 55,0036 bulunur ve en yakın tam sayı 10. Fibonacci sayısı olan 55'tir. Bu yuvarlama bütün Fibonacci sayılarında tutar (Binet formülü).
Fotoğrafta altın oran ile üçte bir kuralı arasındaki fark
Üçte bir kuralı kareyi eşit üç parçaya böler ve çizgileri kenardan %33,3 uzağa koyar; altın oran bölmesi ise çizgileri %38,1966 uzağa, yani merkeze biraz daha yakın koyar. İki kural farklı yerlere çizgi koyar.
| Kenar | Üçte bir çizgileri | Altın oran çizgileri |
|---|---|---|
| 1920 piksel (Full HD genişliği) | 640 ve 1.280 | 733,4 ve 1.186,6 |
| 1080 piksel (Full HD yüksekliği) | 360 ve 720 | 412,5 ve 667,5 |
| 6000 piksel (24 MP fotoğraf genişliği) | 2.000 ve 4.000 | 2.291,8 ve 3.708,2 |
| 297 mm (A4 uzun kenarı) | 99 ve 198 | 113,4 ve 183,6 |
Full HD bir görüntünün genişliğinde üçte bir çizgileri 640 ve 1.280. pikseldedir, altın oran çizgileri yaklaşık 733,4 ve 1.186,6. pikselde. Aradaki fark 93 pikseldir; küçük bir ekranda göz kararıyla ayırt etmek zordur.
Ekran ve fotoğraf formatlarının kendisi de genelde altın oranda değildir; aşağıdaki tabloda her en-boy oranının φ'den yüzde kaç saptığı var ve 16:10 en yakın olanıdır. Baskıya gidecek bir fotoğrafta ölçüler inç ile veriliyorsa baskı ölçüsünü inçten santimetreye çevirmek ilk adımdır.
| Format | Uzun ÷ kısa | φ'ye göre fark |
|---|---|---|
| 4:3 | 1,3333 | %17,5955 azalış |
| 3:2 | 1,5 | %7,2949 azalış |
| 16:10 | 1,6 | %1,1146 azalış |
| 16:9 | 1,7778 | %9,8727 artış |
| A4 (297 × 210 mm) | 1,4143 | %12,5923 azalış |
A4 kâğıdın oranı 1,4143'tür, √2'ye yakındır ve altın oranla ilgisi yoktur. A4'ü ikiye katladığınızda oran değişmez, altın dikdörtgende ise kısa kenar üzerine bir kare kesip ayırınca kalan parça yine altın dikdörtgendir.
Yüzde altın oran nasıl ölçülür, sonuç neyi gösterir?
Yüzde iki ölçüyü aynı birimle alıp büyüğünü küçüğüne bölersiniz; sonucun 1,618'e ne kadar yakın olduğu yalnız o iki ölçünün oranını anlatır, güzellik ya da çekicilik puanı değildir. Bu sayfa fotoğraf yüklemez ve puan vermez; aracın yaptığı, bilinen bir ölçüden altın orandaki karşılığını hesaplamaktır.
Örnek: yüz genişliği 14 cm ise altın orandaki uzunluk 14 × φ = 22,6525 cm olur. Ölçtüğünüz uzunluk 20 cm ise oran 20 ÷ 14 = 1,4286 eder ve φ'den %11,7094 küçüktür. İki ölçü arasındaki yüzde farkını bu yolla her oran için bulabilirsiniz.
Ölçerken iki pratik not
- Fotoğraf üzerinden ölçüyorsanız yüz kameraya tam karşıdan bakmalı, çünkü baş hafif döndüğünde yüz genişliği kısa görünür ve oran büyür.
- Ölçü noktasını (saç çizgisi, çene ucu, elmacık kemiği) her iki ölçümde aynı yerden alın. Birkaç milimetrelik kayma, 14 cm gibi kısa bir ölçüde oranı belirgin biçimde değiştirir.
Estetik cerrahide kullanılan altın oran maskeleri de tartışmalıdır. Hwang ve Park'ın 2021 tarihli derlemesi, Marquardt maskesinin Kuzeybatı Avrupalıların ortalama yüz özelliklerine uymadığını aktarır ve güzelliğin matematiksel bir formülden türetilemeyeceği sonucuna varır.
Altın oran örnekleri: beşgen, Parthenon ve Mona Lisa iddiası
Altın oranın kesin olarak bulunduğu yer geometridir: düzgün bir beşgende köşegenin kenara oranı tam φ'dir. Kenarı 10 cm olan düzgün beşgenin köşegeni 16,1803 cm olur; beş köşeyi birleştiren yıldızda (pentagram) da her kesişme noktası çizgiyi altın oranda böler.
Beşgenin kendisiyle ilgili hesaplar için düzgün beşgenin alanını ayrı bir bölümde bulabilirsiniz.
Sanat ve mimarideki örnekler daha zayıftır. Hwang ve Park'ın derlemesi, Luca Pacioli'nin 1509'da yayımlanan Divina proportione kitabından önce altın oranın herhangi bir mimari eserde ya da resimde kullanıldığına dair kanıt bulamadığını, Mona Lisa'yı yapan Leonardo'nun resimlerinin ve Parthenon'un da buna dahil olduğunu yazar.
Ölçülmüş bir bulgu da var. Aynı derlemeye göre Gustav Fechner 1876'da farklı oranlardaki dikdörtgenleri karşılaştırmış ve 1:1,618 oranlı olanı en beğenilen dikdörtgen olarak bulmuştur. Doğadaki örnekler için derlemenin vardığı sonuç şudur: doğada ve insan vücudunda matematiksel düzenlilik bulunur, ama bu bir "güzellik formülü" olduğu anlamına gelmez.
Sık sorulan sorular
Altın oran kaçtır?
φ = (1 + √5) ÷ 2 = 1,6180339887… İrrasyonel bir sayıdır, ondalıkları sonsuza dek tekrarsız sürer.
Bir uzunluk altın orana nasıl bölünür?
Uzunluk 1,618'e bölünür, sonuç uzun parçadır; kalanı kısa parçadır. 50 cm için uzun parça 30,9017 cm, kısa parça 19,0983 cm'dir.
Altın dikdörtgen nedir?
Uzun kenarı kısa kenarının φ katı olan dikdörtgendir. Kısa kenarı 21 cm olan altın dikdörtgenin uzun kenarı 33,9787 cm'dir.
Altın oran yüzde olarak kaçtır?
Altın orana göre bölünen bir uzunlukta uzun parça toplamın yaklaşık %61,8'i, kısa parça %38,2'sidir. 1 ÷ φ = 0,618034 olduğundan bu değer φ − 1'e de eşittir.
Kaynak ve yöntem
- Altın oranın tanımı: x² = x + 1 denkleminin pozitif kökü (φ = (1 + √5) ÷ 2)
- OEIS A001622, altın oranın ondalık açılımı
Hesap tarayıcınızda yapılır; girdiğiniz değerler sunucuya gönderilmez ve kaydedilmez. Formüller her içerik kontrolünde test edilir.
Bu sayfa hakkında
- Hazırlayan
- HesapYapın yayın ekibi
- Son güncelleme
- Yöntem
- Formüller resmî kaynaklarla karşılaştırılır ve otomatik testlerle denetlenir. Yöntem ve kaynaklar
- Düzeltme
- Hata bildirimleri kaynağıyla kontrol edilir, düzeltmeler değişiklik günlüğünde yayımlanır. Hata bildirin
- Öneri
- Aradığınız hesaplama sitede yok mu? Araç önerin