Nasıl hesaplanır?
Üçgen = taban × yükseklik ÷ 2; üç kenar biliniyorsa √(u(u − a)(u − b)(u − c)), u = yarı çevreÖrnek: 3, 4, 5 → u = 6, √(6 × 3 × 2 × 1) = 6
Daire = π × r²; yamuk = (a + b) × h ÷ 2Örnek: r = 10 → 314,16; (10 + 6) × 4 ÷ 2 = 32
Paralelkenar = taban × yükseklik; eşkenar dörtgen = e × f ÷ 2Örnek: 8 × 6 ÷ 2 = 24
Sık aranan alan hesapları
Alan hesaplama formülleri: hangi şekil için hangi ölçü gerekir?
Alan, iki uzunluğun çarpımından bulunur ve kare birimle yazılır: dikdörtgende iki kenar, üçgende taban ile yüksekliğin yarısı, dairede π ile yarıçapın karesi çarpılır. Santimetreyle ölçtüyseniz sonuç cm², metreyle ölçtüyseniz m² olur.
| Şekil | Formül | Gereken ölçü | Örnek | Alan |
|---|---|---|---|---|
| Kare | a × a | Bir kenar | a = 7 | 49 cm² |
| Dikdörtgen | a × b | İki komşu kenar | 12 ve 5 | 60 cm² |
| Üçgen | taban × yükseklik ÷ 2 | Taban ve o tabana inen yükseklik | taban 10, h 6 | 30 cm² |
| Üçgen (üç kenar) | √(u(u − a)(u − b)(u − c)) | Üç kenar | 13, 14, 15 | 84 cm² |
| Daire | π × r² | Yarıçap | r = 7 | 153,93804 cm² |
| Yamuk | (alt taban + üst taban) × h ÷ 2 | İki paralel kenar ve yükseklik | 12 ve 8, h 5 | 50 cm² |
| Paralelkenar | taban × yükseklik | Taban ve yükseklik | taban 9, h 4 | 36 cm² |
| Eşkenar dörtgen | e × f ÷ 2 | İki köşegen | 10 ve 7 | 35 cm² |
Tablodaki "gereken ölçü" sütunu işin yarısıdır. Üçgende, yamukta ve paralelkenarda yükseklik yan kenar değildir; tabana dik inen doğru parçasıdır. Soruda yükseklik yoksa aşağıdaki bölümlerde anlatılan yollarla bulunur.
İlkokulda alan birim karelerle sayılarak öğretilir: 4 birim uzunluğunda, 3 birim genişliğinde bir dikdörtgenin içine 12 birim kare sığar. Formül bu sayımın kısa yoludur. Birimleri karıştırmayın: iki kenardan biri metre, diğeri santimetreyse önce aynı birime çevirin. 1 m² kaç cm² eder, metre ile metrekare arasındaki ilişki ne, gibi sorular için metrekare birimlerinin çevrimini anlatan bölüme bakın.
Üçgende alan hesaplama: dik, eşkenar ve ikizkenar üçgen
Dik üçgende dik kenarlardan biri taban, diğeri yüksekliktir: dik kenarları 6 ve 8 cm olan üçgenin alanı 24 cm². Aynı üçgenin üç kenarını (6, 8, 10) araca yazınca da 24 cm² çıkar.
Eşkenar üçgende yükseklik ölçülmez, kenardan hesaplanır: alan = a² × √3 ÷ 4. √3 yaklaşık 1,7321 olduğu için sonuç her zaman ondalıklıdır. Karekök 3'ün yaklaşık değerini kaç basamak aldığınız sonucu biraz değiştirir, araç tam değeri kullanır.
| Üçgen | Formül | Alan |
|---|---|---|
| Kenarı 4 cm | 4² × √3 ÷ 4 | 6,93 cm² |
| Kenarı 6 cm | 6² × √3 ÷ 4 | 15,59 cm² |
| Kenarı 10 cm | 10² × √3 ÷ 4 | 43,3 cm² |
İkizkenar üçgende yükseklik tabanı ortadan ikiye böler. Kenarları 10, 10 ve 12 cm olan üçgende yarım taban 6 cm, yan kenar 10 cm olduğundan Pisagor teoremiyle yükseklik 8 cm çıkar ve alan 48 cm² olur.
Aynı üçgende yan kenar (10 cm) yükseklik yerine yazılırsa 12 × 10 ÷ 2 = 60 cm² bulunur, doğru sonuçtan 12 cm² fazla. Yüksekliği bilmiyor ama üç kenarı biliyorsanız araçta "Üçgen (üç kenar)" seçeneğini kullanın.
Geniş açılı üçgende yükseklik üçgenin dışına düşer: tabanın uzantısına inilir. Formül değişmez. Tabanı 4 cm, dışarıdan ölçülen yüksekliği 5 cm olan üçgen 10 cm²'dir.
Dikdörtgenin alanı ve çevresi nasıl bulunur?
Dikdörtgenin alanı iki komşu kenarın çarpımı, çevresi iki komşu kenarın toplamının iki katıdır. 12 × 5 cm'lik dikdörtgenin alanı 60 cm², çevresi 34 cm eder. Kenarlar 10'u geçmeyen tam sayılarsa alanı doğrudan çarpım tablosundaki karşılığından okuyabilirsiniz.
Alan ile çevre birbirini belirlemez. Alanı 36 cm² olan dikdörtgenlerin çevresi, kenarlar tam sayı seçildiğinde 24 cm ile 74 cm arasında değişir:
| Kenarlar | Alan | Çevre |
|---|---|---|
| 36 × 1 cm | 36 cm² | 74 cm |
| 18 × 2 cm | 36 cm² | 40 cm |
| 12 × 3 cm | 36 cm² | 30 cm |
| 9 × 4 cm | 36 cm² | 26 cm |
| 6 × 6 cm | 36 cm² | 24 cm |
Aynı alanda en kısa çevre karede çıkar. Tersi de geçerli: çevresi 24 cm olan dikdörtgenlerde alan 11 × 1 için 11 cm², 8 × 4 için 32 cm², 6 × 6 için 36 cm² olur; en büyük alan yine karenindir. Bahçeyi sınırlı bir tel ile çevirirken ya da aynı alanı en az süpürgelikle döşerken bu fark sonucu değiştirir.
Karenin çevresi biliniyorsa önce kenar bulunur: çevresi 20 cm olan karenin kenarı 5 cm, alanı 25 cm². Aynı dikdörtgenin, yamuğun ya da üçgenin çevresini şekillerin çevre uzunluğunu hesaplayan araçta bulabilirsiniz.
Dairenin alanı: çap mı yarıçap mı, π kaç alınır?
Dairenin alanı π × r² formülüyle, yarıçapla hesaplanır. Soruda çap verildiyse önce ikiye bölün: çapı 10 cm olan dairenin alanı π × 5² ≈ 78,54 cm²'dir.
Çapı yarıçap yerine yazmak alanı tam 4 katına çıkarır (314,16 cm²), çünkü uzunluk iki katına çıkınca kare birim dört katına çıkar. Okulda π yerine 3 ya da 3,14 alınması istenebilir. Tabloda üçü birlikte var:
| Yarıçap | π tam değer | π = 3,14 | π = 3 |
|---|---|---|---|
| 1 cm (çap 2 cm) | 3,141592654 cm² | 3,14 cm² | 3 cm² |
| 2 cm (çap 4 cm) | 12,56637061 cm² | 12,56 cm² | 12 cm² |
| 5 cm (çap 10 cm) | 78,53981634 cm² | 78,5 cm² | 75 cm² |
| 7 cm (çap 14 cm) | 153,93804 cm² | 153,86 cm² | 147 cm² |
| 10 cm (çap 20 cm) | 314,1592654 cm² | 314 cm² | 300 cm² |
| 14 cm (çap 28 cm) | 615,7521601 cm² | 615,44 cm² | 588 cm² |
"Çemberin alanı" diye aranan şey de bu değerdir. Çember yalnız sınır çizgisidir ve uzunluğu (çevresi) vardır; içindeki bölge dairedir ve alanı olan odur.
Daire dilimi ve halka
Merkez açısı α olan dilimin alanı, dairenin alanının α ÷ 360'ıdır. Yarıçapı 10 cm olan dairenin alanı 314,16 cm²; çeyrek daire 78,54 cm², 72°'lik dilim 62,83 cm² eder. Halka (iç içe iki daire arasındaki bölge) için büyük dairenin alanından küçüğünkü çıkarılır: dış yarıçap 10, iç yarıçap 6 cm ise 314,16 − 113,1 = 201,06 cm².
Yamuk alanı: yüksekliği verilmeyen düzgün olmayan yamuk
Yamuğun alanı iki paralel kenarın toplamının yarısı ile yüksekliğin çarpımıdır. Yükseklik verilmemişse dört kenardan bulunabilir: iki tabanın farkı ve iki yan kenar bir üçgen oluşturur, bu üçgenin yüksekliği yamuğun yüksekliğidir.
Örnek: tabanları 16 ve 6 cm, yan kenarları 6 ve 8 cm olan bir yamuk. Yan kenarlar eşit olmadığı için dik üçgen kurup Pisagor uygulamak doğrudan işe yaramaz.
- Tabanları çıkarın: 16 − 6 = 10 cm.
- Kenarları 10, 6 ve 8 cm olan üçgenin alanını üç kenardan bulun: 24 cm².
- Bu üçgenin 10 cm'lik kenarına inen yüksekliği hesaplayın: 2 × 24 ÷ 10 = 4,8 cm.
- Yamuk formülüne yazın: (16 + 6) × 4,8 ÷ 2 = 52,8 cm².
İkinci adımı üç kenarla üçgen alanı örneğinde görebilirsiniz; ikizkenar yamukta iş daha kısa. Tabanlar 14 ve 6 cm, yan kenarlar 5 cm ise her iki yanda 4 cm'lik çıkıntı kalır, yükseklik √(5² − 4²) = 3 cm ve alan 30 cm² olur. Dik yamukta dik yan kenar zaten yüksekliktir, bu yüzden tabanları 10 ve 7, dik kenarı 4 cm olan yamuk 34 cm² eder.
Araçta "Kenar (a)" alt tabanı, "Kenar (b)" üst tabanı ister; hangisinin alt, hangisinin üst olduğu sonucu değiştirmez.
Paralelkenar ve eşkenar dörtgenin alanı
Paralelkenarın alanı taban ile yüksekliğin çarpımıdır. Kenarları 8 ve 5 cm, yüksekliği 4 cm olan paralelkenar 32 cm²'dir; iki kenarı çarpmak (40 cm²) yalnız köşeler dik olduğunda, yani dikdörtgende doğru sonuç verir.
Kenarlar aynı kalıp köşeler yatıldıkça yükseklik kısalır ve alan küçülür. Bu yüzden bir paralelkenarın alanı için iki kenar yetmez, yükseklik ya da bir açı gerekir.
Eşkenar dörtgende iki yol var. Köşegenler biliniyorsa e × f ÷ 2: köşegenleri 8 ve 6 cm olan eşkenar dörtgen 24 cm². Köşegenler birbirini dik ortaladığı için kenar, dik kenarları 4 ve 3 cm olan üçgenin hipotenüsüdür: 5 cm. Eşkenar dörtgen aynı zamanda bir paralelkenar olduğundan alan = kenar × yükseklik de yazılabilir; bu eşitlikten yükseklik 24 ÷ 5 = 4,8 cm çıkar. İki yol araçta da aynı sonucu verir.
Altıgen, sekizgen ve düzgün olmayan çokgenin alanı
Düzgün altıgen, kenarı altıgenin kenarına eşit 6 eşkenar üçgene bölünür. Kenarı 4 cm olan düzgün altıgenin alanı 6 × 6,928 ≈ 41,57 cm²'dir; formül olarak 3√3 ÷ 2 × a² yazılır.
Düzgün sekizgeni bir karenin köşelerinden dört ikizkenar dik üçgen kesilmiş gibi düşünün. Kenarı 4 cm ise kesilen üçgenlerin dik kenarları 4 ÷ √2 ≈ 2,828 cm, dıştaki karenin kenarı ≈ 9,657 cm olur. Kare alanından dört köşe çıkınca ≈ 77,25 cm² kalır; bu değer 2 × (1 + √2) × a² formülüyle aynıdır.
Köşe koordinatları bilinen arsa ya da parsel
Kenarları düzgün olmayan bir çokgeni köşegenlerle üçgenlere bölüp her üçgeni üç kenarından hesaplayabilirsiniz. Köşelerin koordinatları biliniyorsa daha kısa bir yol var: koordinatlarla alan formülü (Gauss alan formülü, ayakkabı bağı yöntemi diye de anılır). Köşeler sırayla yazılır, her köşenin x'i sonrakinin y'siyle çarpılıp toplanır, ters yöndeki çarpımlar çıkarılır ve sonucun yarısı alınır.
| Köşe | x | y |
|---|---|---|
| A | 0 | 0 |
| B | 40 | 0 |
| C | 48 | 22 |
| D | 20 | 35 |
| E | −5 | 18 |
Bu beş köşe için formül 1.327,5 m² verir. Aynı arsayı A köşesinden çizilen iki köşegenle üç üçgene bölüp üçgenleri kenarlarından hesaplayınca 440 + 620 + 267,5 = 1.327,5 m² çıkar. Köşeleri saat yönünde ya da tersine sıralamanız fark etmez, ama sırayı atlamamanız gerekir. Resmî işlemlerde tapu kaydındaki alan esas alınır. Bu hesap kontrol içindir.
Alan yerine cismin dış yüzeyi soruluyorsa her yüz ayrı hesaplanıp toplanır: kenarı 5 cm olan küpün yüzey alanı 6 × 25 = 150 cm². Aynı cismin içine ne kadar sığdığını bulmak için cisimlerin hacim formüllerine geçmeniz gerekir.
Haritada alan hesaplama: ölçeğin karesiyle çarpın
Harita üzerinde ölçtüğünüz alanı gerçeğe çevirmek için ölçek paydasının karesiyle çarpın. 1:25.000 ölçekli haritada 4 × 3 cm'lik dikdörtgen 12 cm² kaplar; gerçekte 12 × 25.000² cm², yani 750.000 m² eder.
Daha az hataya açık yol, önce kenarları çevirmektir. Haritadaki 4 cm gerçekte 1.000 m, 3 cm ise 750 m eder; 1.000 × 750 m'lik dikdörtgenin alanı yine 750.000 m² çıkar. Kenar çevirmesi basit bir orantıdır (1 cm'ye 25.000 cm düşüyorsa 4 cm'ye 100.000 cm), bunu oran orantı ile ölçek hesabında kontrol edebilirsiniz.
Alanı ölçek paydasıyla yalnız bir kez çarparsanız 12 × 25.000 cm² = 30 m² bulursunuz; doğru sonuç bunun 25.000 katıdır. Uzunluk ölçeği 1:25.000 ise alan ölçeği 1:25.000²'dir.
Haritadaki şekil düzgün değilse önceki bölümdeki gibi üçgenlere bölün ya da harita üzerinde köşe koordinatlarını okuyun. Büyük alanlarda sonucu km²'ye çevirmek için 1.000.000'a bölün: 750.000 m² = 0,75 km².
Sık sorulan sorular
Üçgenin alanı nasıl bulunur?
Taban ile o tabana ait yükseklik çarpılıp ikiye bölünür. Dik üçgende dik kenarlar taban ve yükseklik olarak alınabilir: 6 ve 8 → 24.
Dairenin alanı nasıl hesaplanır?
π ile yarıçapın karesi çarpılır. Çapı 10 cm olan dairenin yarıçapı 5 cm, alanı π × 25 ≈ 78,54 cm²'dir.
Yamuğun alanı nasıl bulunur?
Paralel iki kenarın (tabanların) toplamı yükseklikle çarpılıp ikiye bölünür: (12 + 8) × 5 ÷ 2 = 50.
π kaç alınmalı?
Araç π'nin tam değerini kullanır. Okulda π = 3 ya da 3,14 alınması istenirse sonuç biraz farklı çıkar; daire için 3,14 ile bulunan değer ayrıca gösterilir.
Kaynak ve yöntem
Hesap tarayıcınızda yapılır; girdiğiniz değerler sunucuya gönderilmez ve kaydedilmez. Formüller her içerik kontrolünde test edilir.
Bu sayfa hakkında
- Hazırlayan
- HesapYapın yayın ekibi
- Son güncelleme
- Yöntem
- Formüller resmî kaynaklarla karşılaştırılır ve otomatik testlerle denetlenir. Yöntem ve kaynaklar
- Düzeltme
- Hata bildirimleri kaynağıyla kontrol edilir, düzeltmeler değişiklik günlüğünde yayımlanır. Hata bildirin
- Öneri
- Aradığınız hesaplama sitede yok mu? Araç önerin