Ortalama vade hesaplama (çek ve senet)

Çek ortalama vadesi nasıl hesaplanır? Dört çekli örnek

Çeklerin ortalama vadesini bulmak için her çekin tutarını ilk vadeden o çekin vadesine kadar geçen gün sayısıyla çarpın, çarpımları toplayın, toplamı çeklerin toplam tutarına bölün ve çıkan gün sayısını ilk vadeye ekleyin. Aşağıdaki dört çekin ortalama vadesi 3 Ocak 2027'dir.

Hesabın adımları: 4.855.000 ÷ 100.000 = 48,55 gün. En yakın tam güne yuvarlanınca 49 gün eder; 15 Kasım 2026 + 49 gün = 3 Ocak 2027. Bu sonuca göre dört çekin tamamı, 100.000 TL tutarında ve 3 Ocak 2027 vadeli tek bir çekle aynı ortalama bekleme süresini verir.

Gün sayısını hangi tarihten saydığınız sonucu değiştirmez; ilk vade yalnız rakamları küçük tutmak için seçilir. Senet, bono ya da fatura için yöntem aynıdır, çek sayısı arttıkça tabloya satır eklenir. Dört çekli bu örneği araçta açıp tutarları ve tarihleri kendi evraklarınızla değiştirebilirsiniz; program indirmeniz ya da uygulama kurmanız gerekmez.

Ağırlıklı ortalama vade formülü: tarihlerin düz ortalaması neden yanlış?

Ortalama vade formülü şudur: ortalama gün = Σ(tutar × gün) ÷ Σ tutar. Tutar, vadenin ağırlığıdır. Tarihlerin düz ortalamasını alırsanız 15.000 TL'lik çek ile 40.000 TL'lik çek aynı ağırlığı taşır ve sonuç kayar.

Yukarıdaki dört çekin vade tarihlerinin düz ortalaması ilk vadeden 53 gün sonra, yani 7 Ocak 2027'dir. Tutar ağırlıklı ortalama ise 3 Ocak 2027. Fark, tutarın erken vadelerde toplanmasından gelir: ilk iki çek 65.000 TL, son iki çek 35.000 TL tutarında. Düz ortalama son iki çeki olduğundan ağır sayar ve ortalama vadeyi ileri iter. Alacaklıysanız düz ortalama aleyhinize, borçluysanız lehinize işler.

Formül, not ortalamasındaki kredi ya da pazardaki kilo ağırlığıyla aynı mantıktadır; ağırlıklı ortalamanın genel formülünü farklı örneklerle o bölümde görebilirsiniz. Tutarların hepsi eşitse iki yöntem aynı sonucu verir.

Excel'de ortalama vade nasıl hesaplanır?

Excel'de tutarlar A2:A5, vade tarihleri B2:B5 hücrelerindeyse ortalama vade formülü =YUVARLA(TOPLA.ÇARPIM(A2:A5;B2:B5)/TOPLA(A2:A5);0) şeklindedir. Hücreyi tarih biçimine alın. Excel her tarihi bir gün sayısı olarak sakladığı için ayrıca başlangıç günü seçmeniz gerekmez.

Dört çekli örneği aynı hücrelere yazarsanız sonuç 3 Ocak 2027 görünmelidir. Başka bir tarih çıkıyorsa üç yaygın nedene bakın:

• Tarihler metin olarak girilmiştir. Hücre sola yaslıysa Excel onu tarih saymıyor; GG.AA.YYYY biçiminde yeniden girin.
• Bir satırın vade hücresi boş kalmıştır. TOPLA.ÇARPIM o tutarı sıfırıncı güne, yani 1900 yılına yerleştirir ve ortalama vade yıllarca geriye kayar.
• YUVARLA yerine AŞAĞIYUVARLA ya da TAMSAYI kullanılmıştır. Bu işlevler kesirli günü her zaman aşağı atar; örnekteki 48,55 gün 49 değil 48 güne iner.

İngilizce Excel'de aynı formül =ROUND(SUMPRODUCT(A2:A5,B2:B5)/SUM(A2:A5),0) olarak yazılır. Satır sayısı değişiyorsa aralıkları A2:A200 gibi geniş tutun; tutarı ve tarihi birlikte boş olan satırlar sonucu bozmaz. "Ortalama vade hesaplama tablosu" olarak dolaşan Excel dosyaları da bu formülün başka biçimleridir.

Fatura ortalama vadesi ve cari hesap mutabakatı

Faturaların ortalama vadesi, önce her faturanın kendi vade tarihi bulunarak hesaplanır: vade tarihi = fatura tarihi + vade günü. Sonra tutarlar ve bu vade tarihleriyle çeklerdeki hesap yapılır. Aşağıdaki üç faturada ortalama vade 2 Kasım 2026 olarak çıkar.

Vade günü eklenirken fatura günü sayılmaz; 5 Eylül tarihli 60 gün vadeli faturanın vadesi 4 Kasım 2026 olur. Faturadaki vade tarihini gün ekleyerek bulmanın ayrıntısı ve hafta sonuna denk gelen vadeler o bölümde anlatılıyor.

Cari hesap mutabakatında tahsil edilecek tutarı yazın. Tevkifatlı faturada KDV'nin bir kısmını alıcı doğrudan vergi dairesine öder, bu yüzden satıcının alacağı fatura toplamından azdır; bu tutarı KDV tevkifatında satıcıya kalan tutar hesabıyla bulup ortalamaya onu girin. Kısmi tahsilat yapılmışsa kalan bakiyeyi, ilgili faturanın vade tarihiyle ayrı satır olarak yazın.

Aynı mantık kredi taksitlerine de uygulanır: her taksitin tutarını ve ödeme tarihini girerseniz ortalama vade, borcun ağırlık merkezinin hangi güne düştüğünü gösterir.

Ortalama vade 45 gün isteniyorsa çek tutarları nasıl bölünür?

Karşı taraf belirli bir ortalama vade istiyorsa ve çek tarihleri belliyse, kısa vadeli çekin tutarı = toplam × (uzun gün − hedef gün) ÷ (uzun gün − kısa gün) formülüyle bulunur. 1 Ekim 2026 tarihli 120.000 TL'lik bir ödemeyi 30 ve 90 gün vadeli iki çekle yapacak, ortalama vadeyi 45 günde tutacaksanız ilk çek 90.000 TL, ikincisi 30.000 TL olur.

Sonucu araç doğruluyor: 90.000 TL 31 Ekim 2026 ve 30.000 TL 30 Aralık 2026 vadeli iki çekin ortalama vadesi 15 Kasım 2026 Pazar, yani ödeme gününden tam 45 gün sonrası. Tutarları eşit bölseydiniz ortalama vade 30 Kasım 2026 olurdu ve 45 günlük sınırı aşardınız.

Hedef, kısa ve uzun vadenin arasında olmalıdır; değilse formül eksi tutar verir ve bu tarihlerle hedefe ulaşılamaz. Üç ya da daha çok çekte tek bir doğru cevap yoktur. Tutarları deneyerek araca girin ve ortalamayı hedefe yaklaştırın. Hedef tarihe kaç gün kaldığını ayrıca görmek isterseniz ortalama vade gününe kaç gün kaldığını sayabilirsiniz.

1 aylık ve 12 aylık vade farkı nasıl hesaplanır?

Vade farkı, borç tutarı × aylık oran × ay sayısı ile hesaplanır; gün üzerinden hesapta ay sayısı yerine gün ÷ 30 yazılır. Aylık %3 oran örnek bir varsayımdır. Bu oranla 100.000 TL'lik borcun 1 aylık vade farkı 3.000,00 TL, 12 aylık vade farkı 36.000,00 TL eder.

Ortalama vade, birden çok evrakla yapılan ödemede vade farkını tek hesapla bulmanızı sağlar. İlk bölümdeki 100.000 TL'lik satışın ilk çekin vadesi olan 15 Kasım 2026'da yapıldığını varsayın: dört çek ödemeyi ortalama 49 gün erteler ve aynı oranla vade farkı 4.900,00 TL olur. Oran yıllık verilmişse ya da 365 gün esası isteniyorsa vade farkını basit faizle gün tabanını seçerek hesaplayabilirsiniz.

Faturada vade farkı ayrı bir satır olarak yer alır ve KDV'ye tabidir: KDV Kanunu md. 24/c vade farkını matraha dahil unsurlar arasında sayar. Aylık oranın bileşik uygulanması sözleşmede yazmıyorsa hesap basittir; yukarıdaki tablo da bu yüzden 12 ayda oranı 12 ile çarpıyor.