Nasıl hesaplanır?
c = √(a² + b²)Örnek: √(3² + 4²) = √25 = 5
b = √(c² − a²)Örnek: √(13² − 5²) = √144 = 12
Sık aranan dik üçgenler
Hipotenüs nasıl bulunur? Sık sorulan dik üçgenler tablosu
Hipotenüsü bulmak için iki dik kenarın karelerini toplayıp toplamın karekökünü alırsınız: c = √(a² + b²). Dik kenarları 6 ve 8 olan üçgende c = √(36 + 64) = 10 olur.
Hipotenüs, 90 derecelik açının tam karşısındaki kenardır ve üçgenin en uzun kenarı odur. Dik açıya değen iki kenara dik kenar denir; formülde hangisine a, hangisine b dediğiniz sonucu değiştirmez.
| a | b | a² + b² | Hipotenüs | Yaklaşık |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 1 | 2 | √2 | 1,41 |
| 1 | 2 | 5 | √5 | 2,24 |
| 2 | 3 | 13 | √13 | 3,61 |
| 3 | 4 | 25 | 5 | 5 |
| 4 | 4 | 32 | 4√2 | 5,66 |
| 5 | 5 | 50 | 5√2 | 7,07 |
| 6 | 8 | 100 | 10 | 10 |
| 3 | 6 | 45 | 3√5 | 6,71 |
| 5 | 12 | 169 | 13 | 13 |
| 10 | 10 | 200 | 10√2 | 14,14 |
| 2,5 | 4 | 22,25 | √22,25 | 4,72 |
| 9 | 12 | 225 | 15 | 15 |
Kök içi tam kare çıkmayan satırlarda sonuç köklü biçimde bırakıldı. 3 ve 6 kenarlı üçgende √45'in 3√5 olması kök dışına çıkarma kuralıyla bulunur; testlerde şıklar çoğunlukla bu biçimde verilir. Kenarlar ondalıklı da olabilir: 2,5 ve 4 cm kenarlı üçgende hipotenüs yaklaşık 4,72 cm çıkar.
Formül nereden geliyor?
Kenarı a + b olan bir kare çizin ve içine dört eş dik üçgeni, hipotenüsleri içe bakacak biçimde yerleştirin. Ortada kenarı c olan eğik bir kare kalır. Büyük karenin alanını iki yoldan yazınca (a + b)² = 4 × (a × b ÷ 2) + c² çıkar; açtığınızda a² + 2ab + b² = 2ab + c² olur, 2ab'ler gider ve a² + b² = c² kalır. 3-4-5 üçgeniyle sayısal kontrol: büyük kare (3 + 4)² = 49, dört üçgen 24, ortadaki kare 49 − 24 = 25, yani 5².
Pisagor üçlüleri nasıl bulunur, 11-60-61 üçgeni nereden gelir?
Kenarları tam sayı olan dik üçgenlerin üçlüsü tek bir formülle üretilir: m, n'den büyük iki doğal sayı olmak üzere m² − n², 2mn ve m² + n². 11-60-61 bu formülde m = 6, n = 5 seçilince çıkar: 36 − 25 = 11, 2 × 6 × 5 = 60, 36 + 25 = 61.
| m | n | Kısa kenar | Uzun dik kenar | Hipotenüs (araç) |
|---|---|---|---|---|
| 2 | 1 | 3 | 4 | 5 |
| 3 | 2 | 5 | 12 | 13 |
| 4 | 1 | 8 | 15 | 17 |
| 4 | 3 | 7 | 24 | 25 |
| 5 | 2 | 20 | 21 | 29 |
| 5 | 4 | 9 | 40 | 41 |
| 6 | 1 | 12 | 35 | 37 |
| 6 | 5 | 11 | 60 | 61 |
| 7 | 2 | 28 | 45 | 53 |
| 4 | 2 | 12 | 16 | 20 |
Tablodaki her hipotenüsü araç ayrıca hesapladı ve formülün verdiği m² + n² ile aynı çıktı. Son satırdaki m = 4, n = 2 seçimi 12-16-20 üçlüsünü verir, o da 3-4-5'in 4 katıdır. m ile n'den biri tek, öteki çift seçilirse ve aralarında asal sayılar olursa ortak çarpanı olmayan üçlüler çıkar. Bir üçlünün bütün kenarlarını aynı sayıyla çarpmak da yeni üçlü verir: 6-8-10, 9-12-15, 30-40-50.
Testlerde işe yarayan bir kısa yol var. Hipotenüs ile uzun dik kenar arasındaki fark 1 ise kısa kenarın karesi öteki iki kenarın toplamına eşittir: 5² = 25 = 12 + 13, 7² = 49 = 24 + 25, 9² = 81 = 40 + 41, 11² = 121 = 60 + 61. Kısa kenarı tek sayı olan bir üçlüyü böyle aklınızda tutabilirsiniz; kareleri üslü sayı olarak hesaplayıp kontrol etmek de kolaydır.
3-4-5 kuralı nedir? Duvar ve temelde dik açı kontrolü
3-4-5 kuralı, bir köşenin 90 derece olup olmadığını şerit metreyle anlamanın yoludur. Köşeden bir kenar boyunca 3 birim, öteki kenar boyunca 4 birim işaretlenir, iki işaret arası tam 5 birimse köşe diktir. Kural teoremin tersine dayanır: kenarları a² + b² = c² eşitliğini sağlayan her üçgen dik üçgendir.
Birimi işin büyüklüğüne göre seçersiniz. Mobilya ve kalıpta santimetre, oda köşesinde 60-80-100 cm, temel ve bahçe duvarında metre kullanılır.
| 1. kenarda işaret | 2. kenarda işaret | Köşegen olmalı | Santimetre |
|---|---|---|---|
| 0,3 m | 0,4 m | 0,5 m | 50 cm |
| 0,6 m | 0,8 m | 1 m | 100 cm |
| 0,9 m | 1,2 m | 1,5 m | 150 cm |
| 1,2 m | 1,6 m | 2 m | 200 cm |
| 3 m | 4 m | 5 m | 500 cm |
| 6 m | 8 m | 10 m | 1.000 cm |
Ölçü büyüdükçe şerit metredeki birkaç milimetrelik okuma farkı açıyı daha az etkiler; yer varsa büyük üçlüyü seçin. Köşegen gerekenden uzun çıkarsa köşe 90 dereceden geniş, kısa çıkarsa dardır ve duvar ucunu buna göre içeri ya da dışarı kaydırırsınız.
Dikdörtgen bir odada köşegeni ölçmek aynı işi görür. 3,6 m × 4,8 m odanın köşegeni 6 m olmalı; iki köşegen de bu uzunluktaysa köşeler diktir. Parke ya da fayans için odanın metrekaresini ölçerken köşeleri dik varsayarsınız; köşegen tutmuyorsa oda aslında biraz yamuktur ve kesim payını artırmak gerekir.
Hipotenüs ve bir kenar biliniyorsa öteki dik kenar nasıl bulunur?
Hipotenüsün karesinden bilinen dik kenarın karesini çıkarıp karekök alırsınız: b = √(c² − a²). Hipotenüsü 10, bir kenarı 6 olan üçgende b = √(100 − 36) = 8.
| Hipotenüs | Bilinen kenar | Öteki kenar | Yaklaşık |
|---|---|---|---|
| 13 | 5 | 12 | 12 |
| 17 | 8 | 15 | 15 |
| 10 | 6 | 8 | 8 |
| 2 | 1 | √3 | 1,73 |
| 4 | 2 | 2√3 | 3,46 |
| 25 | 7 | 24 | 24 |
| 3 | 1 | 2√2 | 2,83 |
Merdiven sorusu bu hesabın günlük hayattaki karşılığıdır. 5 metrelik merdivenin ayağı duvardan 1,2 m uzaktaysa üst ucu yerden yaklaşık 4,85 m yükseğe dayanır. Televizyon ekranında da inç ölçüsü köşegendir; ekranın inç ölçüsünden eni ve boyu bu ilişkiyle bulunur.
Hipotenüs biliniyorken kareleri toplarsanız 6 ve 10 için √136 ≈ 11,66 gibi hipotenüsten uzun bir sonuç bulursunuz. Dik kenar hiçbir zaman hipotenüsten uzun olamaz; sonuç 10'u geçtiyse işlem yanlıştır. Araç, hipotenüs kutusuna dik kenardan kısa ya da ona eşit bir değer yazınca "Hipotenüs, dik kenarların her birinden uzun olmalı" uyarısı verir.
Pisagor teoremi hangi üçgende geçerli? Eşkenar üçgende yükseklik
Teorem yalnız bir açısı 90 derece olan dik üçgende geçerlidir; eşkenar ya da ikizkenar üçgenin hipotenüsü yoktur. Bu üçgenlerde tepeden tabana indirilen yükseklik üçgeni iki eş dik üçgene böler ve teorem bu yarılara uygulanır.
Kenarı 6 cm olan eşkenar üçgende yarım taban 3 cm, hipotenüs 6 cm olur ve yükseklik √(36 − 9) = √27 = 3√3 ≈ 5,20 cm çıkar. Aynı yükseklik, eşkenar üçgenin alan formülünde kullanılır.
| Kenar | Yükseklik | Yaklaşık |
|---|---|---|
| 2 | √3 | 1,73 |
| 4 | 2√3 | 3,46 |
| 6 | 3√3 | 5,20 |
| 8 | 4√3 | 6,93 |
| 10 | 5√3 | 8,66 |
| 12 | 6√3 | 10,39 |
İkizkenar üçgende de yol aynı: kenarları 13, 13 ve tabanı 10 olan üçgende yükseklik, hipotenüsü 13 ve bir kenarı 5 olan dik üçgenin öteki kenarıdır, yani 12.
Kenarları verilen üçgen dik mi?
En uzun kenarı, öteki ikisinden hesaplanan hipotenüsle karşılaştırın. 7 ve 24'ten hipotenüs 25 çıkar, bu yüzden 7-24-25 dik üçgendir. 6 ve 7'den hipotenüs √85 ≈ 9,22 bulunur: üçüncü kenar 9 ise bundan kısa olduğu için en büyük açı 90 dereceden küçüktür, 10 ise uzun olduğu için geniş açılı bir üçgen vardır. Dik olmayan üçgende eksik kenarı bulmak için kosinüs teoremi gerekir.
İki nokta arası uzaklık ve kutunun köşegeni nasıl hesaplanır?
Koordinat düzleminde iki nokta arası uzaklık, x farkıyla y farkının dik kenar olduğu üçgenin hipotenüsüdür. A(1, 2) ile B(7, 10) arasında x farkı 6, y farkı 8 olduğu için uzaklık 10 birimdir. Fark eksi çıksa da karesi alındığından işaret sonucu değiştirmez; araca farkların mutlak değerini yazın.
Üç boyutta teorem iki kez uygulanır. 3 × 4 × 12 cm bir kutunun taban köşegeni 5 cm, bu köşegenle 12 cm yükseklikten oluşan ikinci dik üçgenin hipotenüsü 13 cm. Kutunun içine çapraz sığabilecek en uzun çubuk budur ve tek formülle √(3² + 4² + 12²) = √169 diye de yazılır. 50 × 40 × 30 cm bir kolide aynı iki adım yaklaşık 70,71 cm verir.
Haritada kısa mesafeler için düzlem hesabı yeterlidir. Şehirler arası gibi yüzlerce kilometrelik uzaklıkta Dünya'nın eğriliği yüzünden küresel formül kullanılır; iki şehir arasındaki kuş uçuşu mesafe ayrı bir araçta bu yolla hesaplanıyor.
Sık sorulan sorular
Hipotenüs nasıl hesaplanır?
İki dik kenarın kareleri toplanıp karekökü alınır. 6 ve 8 için √(36 + 64) = √100 = 10.
Pisagor teoremi her üçgende geçerli mi?
Hayır, yalnız bir açısı 90 derece olan dik üçgenlerde geçerlidir. Diğer üçgenlerde kosinüs teoremi kullanılır.
Dik kenarları 1 olan üçgenin hipotenüsü kaçtır?
√2 ≈ 1,414'tür. Karenin köşegeni de bu yüzden kenarın √2 katıdır.
Televizyon ekranının inç ölçüsü Pisagor ile mi bulunur?
Evet. Ekran boyu köşegendir; en ve boy dik kenarlardır. İnç cm çevirme aracında 16:9 ekranlar için en ve boy hesaplanır.
Kaynak ve yöntem
Hesap tarayıcınızda yapılır; girdiğiniz değerler sunucuya gönderilmez ve kaydedilmez. Formüller her içerik kontrolünde test edilir.
Bu sayfa hakkında
- Hazırlayan
- HesapYapın yayın ekibi
- Son güncelleme
- Yöntem
- Formüller resmî kaynaklarla karşılaştırılır ve otomatik testlerle denetlenir. Yöntem ve kaynaklar
- Düzeltme
- Hata bildirimleri kaynağıyla kontrol edilir, düzeltmeler değişiklik günlüğünde yayımlanır. Hata bildirin
- Öneri
- Aradığınız hesaplama sitede yok mu? Araç önerin