Kıble yönü hesaplama

İllere göre kıble yönü: 81 il için açı, pusula değeri ve güneyden sapma

Kıble yönü, bulunduğunuz yerden Kâbe'ye giden en kısa yolun başladığı yöndür ve coğrafi kuzeyden saat yönünde derece olarak verilir. İstanbul'da bu açı 151,6°, yani güneyden 28,4° doğuya; Van'da 191,3°, güneyden 11,3° batıya.

Türkiye'nin il merkezlerinde en küçük açı İzmir'de (143,7°), en büyük açı Hakkari'de (192,9°). Kâbe'nin boylamı 39,8262° doğudur. Boylamı bundan büyük olan 18 ilde (Ağrı, Ardahan, Artvin, Batman, Bayburt, Bingöl, Bitlis, Diyarbakır, Erzurum, Hakkari, Iğdır, Kars, Mardin, Muş, Rize, Siirt, Şırnak, Van) kıble güneyin biraz batısına, diğer bütün illerde güneyin doğusuna düşer. Tablodaki "pusulada" sütunu, manyetik sapma düşülmüş değerdir. Neden gerektiği bir sonraki bölümde.

Açı il merkezinin koordinatına göredir. İlçede fark büyüyebilir: Antalya merkezde 150,4° olan açı, aynı ilin batısındaki Kaş'ta 146,3°. İlçe ya da köy için Kaş için koordinatla kıble hesabını açıp kendi konumunuzu yazabilirsiniz. Telefonunuz koordinatı derece-dakika-saniye olarak veriyorsa önce telefondaki koordinatı ondalık dereceye çevirmeniz gerekir.

Pusulada kıble kaç derece? Manyetik sapma düzeltmesi

Pusulada okunacak açı, kıble açısından o yerin manyetik sapması çıkarılarak bulunur. Türkiye'de sapma doğuya doğru 5,5° (Muğla) ile 6,8° (Artvin) arasında olduğu için pusuladaki kıble, haritadaki açıdan yaklaşık 6 derece küçüktür: Ankara'da 160,1° yerine 153,9°, Antalya'da 150,4° yerine 144,8°.

Pusula iğnesi coğrafi kuzey kutbunu değil, manyetik alanın yönünü gösterir. İkisi arasındaki açıya manyetik sapma (deklinasyon) denir. Değerleri ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi'nin (NOAA) deklinasyon hesaplayıcısından, Dünya Manyetik Modeli'nin 2025–2030 sürümüyle (WMM2025) 29 Eylül 2026 tarihi için aldık. Sapma yavaş değişir: il merkezlerinde yılda 0,012° ile 0,057° artıyor; modelin kendi belirsizliği her ilde yaklaşık 0,3°'dir, yani pusulada yarım derecenin altındaki farkın pratikte anlamı yoktur.

1. Pusulayı yatay tutun, masadaki metal eşyalardan, telefondan ve hoparlörden uzaklaştırın.
2. Kadranı döndürüp iğnenin kuzey ucunu 0° (K) işaretiyle çakıştırın.
3. Tablodaki "pusulada" değerini kadranda bulun. O çizgi kıbleyi gösterir.

Diyanet'in il kıble açıları neden farklı görünüyor?

Diyanet'in il haritasındaki açılar, bu sayfadaki coğrafi kuzey açılarından 4,3° ile 6,5° küçüktür ve pusula sütunundaki değerlere çok daha yakındır. Diyanet sayfada açının hangi kuzeye göre verildiğini yazmıyor.

Diyanet İşleri Başkanlığı'nın vakit hesaplama sitesindeki Kıble Açısı sayfası açıyı şöyle tanımlar: "Kabe'nin bulunduğu nokta, bizim bulunduğumuz nokta ve kuzey kutbu arasında oluşan küresel üçgenin trigonometrik çözümünün açı cinsinden ifadesidir." Bu, aracın kullandığı büyük daire hesabının tanımıdır. Aynı sayfadaki il haritasında her ilin açısı tam sayı olarak verilir, ilçelerin açıları da il il dosya olarak indirilebilir.

81 ilin hepsinde Diyanet'in değeri, bugünkü manyetik sapma düşülmüş değerle aynı ya da ondan en fazla 1,5° büyük. Bu fark tam sayıya yuvarlamaya ve sapmanın yıllar içinde büyümesine uygun düşer, ama Diyanet'in hangi yılın sapmasını kullandığı sayfada belirtilmediği için bunu kesin söyleyemiyoruz. Pratik sonuç şu: Diyanet'in il açısını pusulada okuduğunuzda sonuç, bu tablodaki pusula değerinden en fazla 1,5° ayrılır. Aynı açıyı haritada ya da coğrafi kuzeye ayarlı bir uygulamada kullanırsanız 4,3° ile 6,5° arasında doğuya kayarsınız.

Kaç derecelik farkın namaz açısından önem taşıdığı fıkhi bir sorudur. Bu hesabın konusu değildir. Diyanet'in Dünya Kıble Günü sayfası kıbleye yönelmeyi şöyle anlatır: "Namazı kıbleye yönelerek kılmak şarttır. Mekke'de bulunan ve Kabe'yi gören kimse doğrudan doğruya Kabe'nin kendisine yönelir. Kabe'yi görmeyen kimse ise, Kabe'nin bulunduğu tarafa yönelerek namazını kılar."

Güneşle kıble bulma: kıble saati ve Dünya Kıble Günü

Kıble saatinde Güneş tam kıble doğrultusunda durur ve o anda yüzünüzü Güneş'e döndüğünüzde kıbleye dönmüş olursunuz. Pusula ya da telefon gerekmez.

Diyanet'in Kıble Saati sayfası yöntemi şöyle anlatır: "Kıble tesbiti yapacağımız gün takvimlerinizde bulunan kıble saatinde yeryüzüne dik duran cisimlerin gölgelerinin güneşe taraf olan uzantısı kıble yönünü göstermektedir." Evde pencereden giren güneşte dik tuttuğunuz bir kalemin ya da kapı pervazının gölgesi yeter: gölgenin kalemden Güneş'e doğru uzanan yönü kıbledir. Güneş'in gökteki yolu mevsime göre değiştiği için saat tarihe bağlıdır:

Aracın hesabını kontrol etmenin kolay yolu Diyanet'in Dünya Kıble Günü açıklamasıdır. 28 Mayıs ve 16 Temmuz'da Güneş öğle vakti Mekke'nin tam tepesinden geçer; Diyanet'e göre bu günlerde Türkiye saatiyle 12.18'de ve 12.27'de Edirne'den Kars'a bütün ülkede kıble saati aynıdır. Araç 2027'nin bu iki günü için Edirne, İstanbul, İzmir, Ankara, Erzurum, Kars ve Van'da da 12.18 ve 12.27 sonucunu verir.

Kıble saati Güneş'in görünür olmasını gerektirir. Bulutlu günde işe yaramaz. O gün Güneş'in ne zaman doğup battığını ve öğle saatini gün doğumu ve gün batımı saatlerini veren araçtan görebilirsiniz.

Cep telefonu ile kıble yönü bulma: telefon pusulası neyi gösterir?

Telefon pusulası içindeki manyetik algılayıcıyla çalışır, yani önce manyetik kuzeyi ölçer. Konum izni açıksa telefon ya da uygulama bu değeri coğrafi kuzeye çevirebilir; NOAA'nın açıklamasına göre Dünya Manyetik Modeli Android ve iOS cihazlarda önceden yüklü gelir.

Kıble uygulaması açıyı hangi kuzeye göre gösterdiğini söylemiyorsa iki kontrol yapabilirsiniz. Birincisi, uygulamanın gösterdiği derece tablodaki kıble açısına mı, pusula değerine mi yakın. Aradaki 6 derece bunu ayırt etmeye yeter. İkincisi, kıble saatinde Güneş'e dönüp telefonun gösterdiği yönle karşılaştırmaktır.

Telefonun algılayıcısı yakındaki metal ve mıknatıslardan etkilenir: manyetik kapaklı kılıf, masa ayağı, hoparlör, araba içi. Uygulama kalibrasyon isterse gösterdiği hareketi yapın ve ölçümü bu eşyalardan uzakta tekrarlayın.

Haritada Kâbe'ye cetvelle çizgi çekmek de yanıltır. Telefon haritalarının çoğunun kullandığı düz projeksiyonda iki nokta arasındaki düz çizgi en kısa yol değildir. Kıble ise en kısa yolun (büyük daire) başlangıç yönüdür. Türkiye'de fark küçük kalır, uzak ülkelerde büyür. Bir sonraki bölümdeki New York örneği bunu gösterir.

Yurt dışında kıble yönü: Avrupa, Amerika ve Asya şehirleri

Avrupa'da kıble güneydoğudadır; Londra'da açı 119°. New York'ta ise kıble 58,5° ile kuzeydoğudadır, çünkü Dünya'nın küre şeklinde olması en kısa yolu Kuzey Atlantik üzerinden geçirir.

New York düz haritada Mekke'nin kuzeybatısında görünür. Haritaya bakan biri kıbleyi güneydoğuda arar. Büyük daire hesabı ise 58,5° verir; Kâbe'ye olan 10.324 km'lik yol bu yönde başlar. Kâbe'ye kuş uçuşu uzaklığı başka noktalar için de iki nokta arası kuş uçuşu mesafeyi veren araçla ölçebilirsiniz.

Yurt dışında kıble saati de farklı çalışır. Diyanet'in kıble saati sayfası, yerin enlem ve boylamına göre kişinin kıble saatinde "ya yüzünü veya sırtını güneşe dönen" kıbleye dönmüş olacağını, bu yüzden yurt dışı için her şehre ayrı açıklama yapıldığını yazar. Araç, Güneş'in kıble doğrultusundan geçtiği saati verir. O gün geçmiyorsa "Bu tarihte yok" yazar. Sonuç o şehrin yerel saatiyle verilir; Avrupa şehirlerinde saatin kaç olduğunu ayrıca kontrol edebilirsiniz.

Kıble açısı nasıl hesaplanır? Büyük daire formülüyle kontrol

Kıble açısı, iki noktanın enlem ve boylamından küresel trigonometriyle hesaplanır; araç Kâbe için 21,4225° K, 39,8262° D koordinatını kullanır.

Ankara (39,9358° K, 32,8387° D) örneğinde adımlar şöyle:

1. Boylam farkı: Δλ = 39,8262 − 32,8387 = 6,9875°
2. Pay: sin Δλ × cos(Kâbe enlemi) = 0,1132
3. Payda: cos(Ankara enlemi) × sin(Kâbe enlemi) − sin(Ankara enlemi) × cos(Kâbe enlemi) × cos Δλ = -0,3131
4. Açı: atan2(pay, payda) = 160,1°. Araçtaki sonuç da 160,1°.

Hesap bir hesap makinesiyle yapılabilir ama atan2 yerine düz arctan kullanılırsa açı yanlış çeyreğe düşebilir. Düz arctan kullandıysanız payda negatifken sonuca 180° ekleyin; Ankara örneğinde payda negatiftir.

Kâbe koordinatının küçük farkları sonucu pek değiştirmez. Diyanet'in Dünya Kıble Günü sayfasında Mekke için yuvarlak olarak 21° 26′ ve 39° 49′ yazar. Bu koordinatla hesaplandığında 81 ilin hiçbirinde açı 0,04°'den fazla değişmez.